Zingeving = Van betekenis zijn voor anderen (Frederike Doeleman)

Het boek van Edith Eger, waarover ik eerder schreef, inspireerde mij om De zin van het bestaan van Viktor Frankl weer uit de kast te pakken. Waar ik jaren geleden niet verder kwam, dan het eerste deel kwam nu het tweede gedeelte over de door hem ontwikkelde filosofie (en daarop gebaseerde logotherapie) wel bij mij binnen. Het inspireerde mij om wat uitdrukkelijker stil te staan bij  ‘van betekenis zijn’. 

Viktor Frankel

Na het lezen van het boek De Keuze van Edith Eger, waarover ik eerder schreef, pak ik het boekje De zin van het bestaan van Viktor Frankl weer uit de kast. Het werd in Nederlandse vertaling voor het eerst uitgegeven in 1978 door Ad. Donker. De kleur van de kaft is goed gekozen, het is een evergreen! Eger en Frankl vertonen veel gelijkenis, zowel voor wat betreft de verschrikkelijke ervaringen, die ze in Duitse concentratiekampen hebben moeten doorstaan,alsook voor wat ze na hun bevrijding daarmee hebben gedaan. Er zijn natuurlijk ook verschillen. Eger was een jong meisje, toen zij in Auschwitz terecht kwam, terwijl Frankl toen al psychiater was en bij aankomst in het kamp een manuscript bij zich droeg voor een boek over de door hem ontwikkelde logotherapie.

Wat zij gemeen hadden, is dat zij beiden een sterke drang hadden om van betekenis te zijn. Frankl schrijft in zijn boek daarover; dat dit niet alleen voor hem geldt, maar dat eigenlijk iedereen een natuurlijke drang heeft om van betekenis te willen zijn.  Ik citeer uit de Studiegids Opleiding Logotherapeut FLP-EU op www.viktorfrankl.nl: Fundamenteel is dat de Logotherapie de mens in z’n geheel wil zien. De Logotherapie gaat er van uit dat ieder mens een onaantastbare ‘Geestelijke Persoon’ is, terwijl deze mens een Lichaam heeft en een Psyche heeft. Het lichaam en de psyche kunnen ziek en aangetast worden – meestal allebei tegelijk. In diepste wezen is ieder mens op ZIN georiënteerd en daarom zocht Frankl zelf in zijn behandeling ook altijd het contact áchter de ziekte (psychisch of lichamelijk) met de ‘Werkelijke Persoon’ om zo tot herstel te komen.
Naar Frankl’s mening wordt de betekenis van ons bestaan niet door onszelf verzonnen, maar veeleer ontdekt. En daarmee doelt hij op van betekenis zijn niet als egodaad, maar uitdrukkelijk voor anderen. We hebben het hier dus over  zingeving.  Hoe maak je dat onderscheid? Doet iemand die graag in de schijnwerpers staat, bv. als acteur of musicus, dat vooral ter meerdere glorie van zichzelf of wil hij/zij ook en vooral van betekenis zijn voor anderen? Kunnen we hiermee alle mensen, die bewust de publiciteit opzoeken over één kam scheren? Nee, natuurlijk niet.
Ik zie o.a. op Facebook veel mensen, die van betekenis zijn in de positieve betekenis (!), die ik eraan geef: de ander helpen/bijstaan/stimuleren om een goed mens te zijn. Dat laatste, eraan werken om een goed mens te zijn begint bij jezelf. Deze mensen hebben zelf een proces van persoonlijke groei doorgemaakt, zijn daar nog steeds mee bezig.  Want als het goed is, houdt dat nooit op.

Wat houdt ‘van betekenis zijn’ voor mij in?

Als ik naga wie voor mij in mijn leven van betekenis (geweest) zijn,  in die zin dat zij mij gestimuleerd hebben tot persoonlijke groei, kom ik in de eerste plaats bij mijn moeder. Al moet ik daar meteen bij zeggen, dat dat voor mij meer aanvoelt als tegen wil en dank. Het ging vooral gepaard met veel pijnlijke ervaringen. Zij was zodanig krachtig in het ‘opleggen’ van haar normen en waarden, dat ik een weg vol strijd van zo’n 40 jaar heb moeten voeren om de betekenis van haar gedrag te begrijpen, er een positieve wending aan te geven en mijn eigen weg te kunnen volgen. Daarnaast zeker ook mijn partner en kinderen en enkele goede vriendinnen, die steeds bereid zijn om mij feedback te geven, ook als die in eerste instantie als pijnlijk bij mij overkomt. In het kader van mijn groeiproces heb ik vele cursussen en trainingen gevolgd, die van grote betekenis voor mij zijn geweest. Ook literatuur en kunst leveren hun bijdrage. Recent bijvoorbeeld de boeken van Edith Eger (zie mijn column van december 2017) en Viktor Frankl.

Nu de vraag of en zo ja hoe en voor wie ben ìk van betekenis?
Ik hoop het te zijn met mijn artistieke werk, in de zin dat het de beschouwer meer biedt, dan louter wanddecoratie. Dat deze er iets – wat dan ook – in herkent (dat bedoel ik natuurlijk niet letterlijk), dat hem/haar stimuleert of inspireert. Zoals mij dat ook kan gebeuren met kunstwerken.
Wat is ervoor nodig om daadwerkelijk van betekenis te zijn in een directe persoonlijke ontmoeting? Ik denk aan aandacht en kunnen luisteren; niet (te snel) oordelen, maar eerder vragen; geduld betrachten. Ook niet te snel oplossingen bieden, maar liever de ander stimuleren om zelf meer helderheid te verkrijgen. In het contact met vrienden en vriendinnen is daarbij vooral ook wederzijdse trouw een wezenlijke kwaliteit.
Sinds een jaar werk ik als vrijwilliger voor het Croix Rouge in het dorp, waar ik woon in Zuid-Frankrijk. Het dorp ligt aan de rand van de Cévennes. Het is een arm gebied, waar in de vorige eeuw veel arbeid (mijnen, zijdecultuur, veeteelt) verloren is gegaan. Hoe simpel het eigenlijke werk ook is – verkoop, sorteren, inrichten, een praatje met deze en gene), het geeft mij het gevoel van betekenis te zijn. Ik ben ingebed in een grote, wereldwijde organisatie, los van religie of politiek, die zich inzet voor mensen in vaak benarde omstandigheden.

Bedrijfsleven

Het is mooi als ook bedrijven uitdrukkelijk de missie hebben van betekenis te willen zijn. Een horeca- en cateringbedrijf, dat ik op internet vond,  wil dat in alle richtingen: voor de medewerkers (samenwerkers genoemd!); ook voor afnemers met de diensten die het bedrijf levert , alsook voor de maatschappij. Het bedrijf heeft maatschappelijk verantwoord ondernemen hoog in het vaandel staan; dit lees ik bv. op de site:
Zo’n vijftien jaar geleden kwam bij Hutten het besef dat de wereld voor een transitie stond. We hebben te veel genomen van onze aarde. We moesten in actie komen en houding nemen. En dat hebben we gedaan. Als je Hutten een beetje kent, weet je bijvoorbeeld dat we de hele keten van onze producten en diensten hebben beetgepakt en we deze nu van grond tot mond kunnen volgen. En dat maatschappelijk verantwoord ondernemen bij ons ook gaat om het voortdurend zoeken naar hoe we van betekenis kunnen zijn voor een ander. Of dat nu onze samenwerkers zijn, onze opdrachtgevers, leveranciers of de maatschappij. En daar zijn we elke dag mee bezig. Want we zijn nog lang niet klaar en laten ons graag inspireren door anderen.
Buiten de ‘core business’ worden er projecten opgezet om deze missie handen en voeten te geven. Bv. als reactie op de voedselverspilling De Verspillingsfabriek:  van reststromen – waardeloos of van minder waarde – worden smaakvolle producten gemaakt.

Zoals er zonder zon geen leven is, zo is het leven inhoudsloos zonder zingeving. Iedereen, die bewust leeft en de behoefte voelt om ‘van betekenis te zijn’ vult dit op eigen wijze in. En daarmee maken we de wereld een beetje mooier!

© Frederike Doeleman, 1 februari 2018

Bron:
Viktor Frankl, De zin van het bestaan

Nog geen reacties.

Geef een reactie