Wat maakt het leven de moeite waard (Jolanda Verburg)

Geld en geld verdienen lijkt belangrijker dan wat er echt toe doet in ons leven. Is dat erg? En weten we eigenlijk wel wat de moeite waard is in het leven?

“Wij hebben onze eerste waterlelie in de vijver,” zeg ik triomfantelijk tijdens het eten. “Nou en?” zegt mijn zoon, “Word je daar gelukkig van?”. “Ja, daar word ik gelukkig van!” zeg ik op mijn beurt, om hem vervolgens de vraag te stellen: “Waar word jij gelukkig van?” “Van geld!” zei hij. Dat antwoord lag in de lijn der verwachtingen, een puber waardig. “Met geld op de bank kan je van alles kopen,” voegt hij eraan toe. Dat is natuurlijk ook heel belangrijk voor iemand van zijn leeftijd, bijna 18 jaar, dat helpt om zelfstandig te worden en van je ouders los te komen. Dat doet mij denken aan hoe de economie werkt. Ik zie een overeenkomst met puberaal gedrag.

Economie als geoliede machine

Al jaren verbaas ik mij erover dat de economie een prominentere plaats inneemt in ons dagelijks leven dan wat er eigenlijk toe doet. We meten geld in plaats van gelukkig zijn, gezondheid, een fijne plek hebben om te wonen, leuke familie en vrienden, een zorgzame gemeenschap, maar zeker ook een prettig milieu zoals schone lucht en voldoende natuur om je te ontspannen. Als ik dit zo neerschrijf en teruglees ontbreekt het hebben van prettig werk en inkomsten om te kunnen bestaan. Ook belangrijk, maar juist hier wringt de schoen, dit wordt door de meeste mensen ervaren als het allerbelangrijkste in hun leven.

Zelfs onze overheid doet voorkomen dat het hebben van werk het meest belangrijke is dat er is. Werk, werk, werk, hét credo van de regeringspartijen, zodat we inkomen hebben om te kunnen consumeren. Dé panacee om de economie draaiende te houden en voor het garanderen van welvaart. Van jongs af aan moeten we meedraaien in een schoolsysteem, of we willen of niet, het is immers verplicht (leerplicht), zodat we een baan kunnen vervullen in het economisch systeem, waardoor geld in het laatje komt om die machine draaiende te houden. Wij vinden het normaal. Maar is het dat wel?

Onze wereld verandert

Een vis leeft in het water en weet niet beter of het gehele bestaan bestaat uit water. Dat is slechts een beperkte blik. Wij worden als mensen ook met een bepaalde eenzijdige blik grootgebracht. Mijn moeder zei tegen mij: “Kind doe goed je best op school, werk hard, dan kan je een goede baan vinden en ben je ook nooit afhankelijk van een man.” De tweede heilige koe was het geloof. Maar de liefde voor de natuur is mij niet bijgebracht. Nee, werken, dat was belangrijk.

Dat vinden wij inmiddels helemaal normaal, wij weten niet beter en het geldt voor iedereen. Wij ontlenen onze identiteit zelfs aan ons werk. Maar als we kritisch kijken dan is er meer in het leven dan werken. Onlangs kocht ik het populaire boek ‘Sapiens’ van de Israëlische historicus Yuval Noah Harari, een aanrader. Hij beschrijft de geschiedenis van de mensheid en laat zien hoe ons huidige economisch systeem is ontstaan en waarom het zo succesvol is geworden.
.

Vertrouwen in de toekomst

Duizenden jaren dreef de mens al handel, maar de economische groei was marginaal. Het tij keerde toen men vertrouwen kreeg in de toekomst, dat was nieuw, want de toekomst is altijd onzeker en het verleden altijd beter. Met vertrouwen in de toekomst zijn mensen bereid te investeren en risico’s te nemen. Hierdoor is de groei van de economie exponentieel geworden.

Harari echter, concludeert dat het economisch systeem dat gebaseerd is op groei zijn langste tijd gehad heeft. Het is een uit de hand gelopen piramidespel. De ongebreidelde economische groei is een fenomeen dat tegen iedere natuurwet van het universum ingaat, met vooral desastreuse gevolgen als de grondstoffen van de aarde opraken, want dan stokt de groei van de economie met alle gevolgen van dien, is zijn boodschap.

Welvaart of welzijn

Groei van de economie zegt alleen iets over de kwantiteit maar niets over ons welzijn, de kwaliteit van onze samenleving. Een voorbeeld: zodra we ziek worden gaan we naar de dokter, gebruiken wij therapieën en medicijnen, of gaan we naar het ziekenhuis voor een behandeling. Dat kost allemaal geld, dus het Bruto Binnenlands Product (BBP), de kwantitatieve graadmeter van de economie, stijgt. Hiep hoi de economie groeit! Maar zijn wij daar gelukkiger door geworden? Is ons gevoel van welzijn vergroot? Nee. Misschien als je weer gezond bent maar niet op het moment dat je zorg nodig hebt.

In zijn speech in 1968 bena-drukte toenmalig presidents-kandidaat Robert F. Kennedy dat de manier waarop de economische bedrijvigheid gemeten wordt tekortschiet. Hij pleitte toen al (50 jaar geleden!) voor een andere benadering. Wetenschappelijk is dit ook al lang bekend. De jaarlijkse Index voor Sustainable and Economic Welfare (ISEW) maakt zichtbaar dat we volgens de cijfers steeds welvarender zijn geworden maar dat ons geluksgevoel gelijk is gebleven en het gevoel van welzijn achteruit gaat (zie plaatje).

Genoeg is genoeg

Natuurlijk hebben wij geld nodig om een deel van wat het leven de moeite waard maakt, te kunnen betalen. Er is ook niets mis met geld en geld verdienen, als het maar moreel verantwoord gebeurt. Helaas zijn wij doorgeschoten in onze consumptiebehoeften. Kijk eens hoeveel spullen er zijn die door de kringloopwinkels en via internet verkocht worden. Gigantisch. Voor weinig geld kun je een heel huis inrichten met alles wat je nodig hebt om prettig te leven. Dat het niet de laatste mode betreft moet je voor lief nemen.

Vooral mensen die getroffen worden door tegenslag, een scheiding, verlies van een geliefde, baanverlies of een ziekte, beseffen maar al te goed dat spullen er niet toe doen. Ineens zijn ze kwijt wat altijd al belangrijk voor ze was. Die mensen worden teruggeworpen op waar het in het leven echt om gaat.

Goed nieuws

De wereld beweegt, zo ook onze overheid. Deze maand presenteerde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) de Monitor Brede Welvaart, waarmee de ecologische en sociaal-maatschappelijke aspecten worden gemeten. Deze positieve ontwikkeling is in opdracht van het kabinet en zal jaarlijks aan de Tweede Kamer worden voorgelegd. Dus niet langer is alleen de hoogte van het BBP maatgevend voor onze welvaart, maar ook de leefomgeving, de kwaliteit van onderwijs en zorg, de veiligheid op straat, het milieu en de natuurbeleving. En niet alleen binnen Nederland maar in breder verband. Zo wordt ook zichtbaar gemaakt dat de welvaart in Nederland negatieve invloed heeft op de welvaart elders. Een goede zaak, hier word ik nou gelukkig van.

Natuurlijk zijn wij er hiermee nog lang niet, maar het is een eerste stap, al hadden wij dat 50 jaar eerder ook al kunnen doen. Maar ik zie de wereld om mij heen veranderen. Zelf ben ik mij heel goed bewust wat het leven de moeite waard maakt. Ik word gelukkig van mijn eigen landschap met ieder jaar nieuw leven en met de eerste waterlelie in de vijver. Ik ben blij dat ik niet meer fulltime hoef mee te draaien in de economische ratrace om mij allerlei luxe te veroorloven. Af en toe word ik op de proef gesteld door mijn pubers, maar ik ben overtuigd dat zij op termijn ook beseffen dat geld alleen niet gelukkig maakt. Ik laat ze in ieder geval een andere kant zien.

© Jolanda Verburg, 1 juni 2018

Tip:

Als je de column met anderen op Facebook wilt delen, klik dan op ‘Pagina leuk vinden’, helemaal onderaan in de voettekst.

, , , , , ,

4 reacties voor Wat maakt het leven de moeite waard (Jolanda Verburg)

  1. lenievanschie 05/06/2018 op 04:34 #

    Hai Jolanda, wat een mooie column heb je geschreven. Actueel, interessant en met vaart geschreven. Je visie op geld en economie kende ik en ik vind het belangrijk dat deze meer verspreid wordt. Hoe je dat doet, leest aanstekelijk.
    En er ligt een mooie link naar het werk van Iwanjka. Ook heel erg de moeite van het lezen waard!
    hartelijke groet, lenie

    • Jolanda Verburg 06/06/2018 op 12:54 #

      Dank voor je compliment, Lenie.
      Groet, Jolanda

  2. Matthijs 01/06/2018 op 13:15 #

    Hi Jolanda. We staan er niet mee zo bij stil, en vinden het zo gewoon om alles maar af te meten naar economische termen. Het is interessant te zien hoe je dit in een breed kader plaatst, waarmee we mooi worden geconfronteerd met ons “vis in het water” zijn. Zonder al te veel besef van wat echt belangrijk is, en wat er nog meer is in het leven.

    Groetjes,
    Matthijs

    • Jolanda Verburg 06/06/2018 op 12:51 #

      Dank je, Matthijs.
      Zolang wij de verwondering blijven koesteren, zoals kinderen dat doen, zullen wij iedere dag weer nieuwe vergezichten ontdekken.
      Jolanda

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!