Wat doet waarheid? (Chris Elzinga)

Waarheid spreken is in onze samenleving niet vanzelfsprekend. Dat komt onder meer doordat waarheid heel ongemakkelijk kan zijn. Dan verdoezelen we het liever of vallen we ervoor in slaap. In mijn ervaring is waarheid echter altijd openend. Het opent het hart en geeft helderheid in de mind. Alsof een grauwsluier wordt weggetrokken.

De eeuw van de waarheid

We lijken in de eeuw van de waarheid te leven. Op allerlei manieren en op allerlei vlakken komt waarheid aan de oppervlakte. Veel van wat verborgen is gebleven of gehouden, is tegenwoordig dagelijks nieuws. Of het nu gaat om corruptie, crimineel gedrag in de boven- en onderwereld, nepnieuws, alles lijkt onder een vergrootglas te liggen.

Ik vind dat fantastisch, want ik houd enorm van transparantie. In de gezinnen waarin ik opgroeide, werd heel veel niet uitgesproken. Ik nam van alles waar en voelde van alles wat niet klopte, maar er was geen ruimte voor waarheid. Waarheid was in deze gezinnen ongemakkelijk en kon beter bedekt blijven. Ik heb juist dat altijd als een groot ongemak ervaren. Onwaarheid wringt, sluit af, doet de adem stokken. Het bedrukt, wekt wantrouwen, verzuurt verhoudingen tussen mensen.

Van nature spreken we waarheid. Hele jonge kinderen spreken vanuit hun natuurlijke onschuld alleen maar waarheid. Ze begrijpen onwaarheid niet en ook niet waarom waarheid verborgen moet blijven. In onwaarheid leven is iets dat we leren.

Afbeelding van Gerd Altmann via Pixabay

Waarheid voelt als een openen. Het opent het hart en geeft helderheid aan de mind. Het kan letterlijk voelen alsof er een ruimte opengaat in het hoofd.

Spreek waarheid!

De laatste tijd moet ik vaak denken aan de Club van Rome, die in 1972 naar buiten trad met haar eerste rapport: Grenzen aan de groei. Dat er überhaupt grenzen aan economische groei zouden zijn, schokte toen de wereld. Deze waarheid doorbrak de vanzelfsprekendheid van ongelimiteerde economische groei. Sindsdien is er veel gebeurd om de effecten van die groei te verzachten.  Daardoor leek de aantasting van onze leefomgeving niet zo’n vaart te lopen en zijn we collectief wat in slaap gevallen.

In 1991 verscheen een vervolgrapport: De grenzen voorbij.(1) Dit heeft nauwelijks (politieke) aandacht gekregen. Maar de boodschap was niet mals: de trends die in 1972 waren blootgelegd hadden niets aan actualiteit ingeboet. Sterker nog, het zou moeilijker worden in de nabije toekomst binnen de grenzen van ons ecosysteem te blijven.

Eén van de aanbevelingen van dit rapport is: Spreek waarheid! Sinds 1991 zijn veel rapporten verschenen, die in detail de enorme invloed van mensen op het ecosysteem beschrijven.(2) De urgentie lijkt nu pas tot de politiek en een groter publiek door te dringen. Dat gebeurt nu, doordat we de verandering van klimaat aan den lijve beginnen te voelen. We kunnen niet meer onder deze waarheid uit, hoe ongemakkelijk die ook is.(3)

Wat doet waarheid?

Waarheid geeft helderheid over wat er gaande is, het geeft aan dat we in het geval van klimaatverandering collectief én individueel in actie moeten komen. Het geeft ook energie om dat wat we weten in handelingen om te zetten en om te onderzoeken wat we nog niet weten.

Als waarheid ongemakkelijk is, omdat het onze leefstijl ter discussie stelt, zijn sommige mensen liever in slaap voor de waarheid. Ze luisteren naar politici en klimaatsceptici die zelf ook graag in slaap zijn voor waarheid en die waarheid afdoen als ‘fakenews’. Het is de redenering van: ‘Na ons de zondvloed’; of: ‘Wat je niet wilt zien bestaat niet’.

Waarheid kan ook overweldigend zijn. Ik ken jongeren die de toekomst somber inzien en die afzien van het krijgen van kinderen, omdat er zoveel onzekerheid op ze afkomt. Onzekerheid over klimaat, voedselvoorziening, over de voortgaande uitputting en vernietiging van ons ecosysteem.

Afbeelding van Gerd Altmann via Pixabay

Ja, waarheid kan overweldigend zijn. Daarom zijn de andere aanbevelingen uit het 2e rapport van de Club van Rome nog steeds actueel.

  • Vorm toekomstbeelden. In wat voor wereld willen we leven?
  • Maak netwerken. Je kunt het niet in je eentje. Zorg voor ondersteuning van elkaar en voor je ideeën. Bouw instituties die je ideeën vorm kunnen geven.
  • Leer lessen uit het verleden. Leer ook van elkaar, wissel ideeën uit.
  • Heb elkaar lief. Dit lijkt op het eerste gezicht nogal zweverig. Maar uiteindelijk komen we in actie omdat we zorg hebben voor elkaar en voor de natuur. Uit liefde voor elkaar en voor de natuur.

© Chris Elzinga, 1 oktober 2019

Noten:

(1) Donella H. Meadows, Dennis L. Meadows, Jørgen Randers, De grenzen voorbij. Een wereldwijde catastrofe of een duurzame wereld, Spectrum/Aula 1991

(2) Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) is een panel van een honderdtal vooraanstaande wetenschappers, dat sinds 1988 in opdracht van de Verenigde Naties onderzoek doet naar klimaatverandering. Het IPCC heeft sindsdien een hele serie rapporten gepubliceerd, waarvan de laatst, van september 2019, over de wisselwerking van oceanen, landijs en klimaat. .

(3) ‘Een ongemakkelijke waarheid’ (An Inconvenient Truth) is de titel een documentairefilm over de opwarming van de aarde, geregisseerd door David Guggenheim en gepresenteerd door Al Gore, voormalige vice-president van de Verenigde Staten. De film werd uitgebracht in mei 2006 en is grotendeels gebaseerd op een multimediapresentatie die Gore al vele jaren geeft als een onderdeel van zijn milieucampagne.
Gore schreef ook een boek met dezelfde titel.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie