Was Mark Rothko een levenskunstenaar? (Frederike Doeleman)

Over kunst en bezieling aan de hand van leven en werk van de Amerikaanse beeldend kunstenaar Mark Rothko (1903-1970).

Een spiegel voor de ziel

Rothko

Een kunstenaar, die mij sinds de expositie van zijn werk in het Gemeentemuseum in Den Haag (voorjaar 2015) intens bezighoudt en inspireert, is Mark Rothko. Met zijn vader gevlucht vanuit Letland kwam hij als jonge jongen naar de Verenigde Staten en al tijdens zijn leven was hij een beroemd kunstenaar. Hij was geen gemakkelijk mens, noch voor zichzelf noch voor anderen. Hij moet een op en top gevoelsmens geweest zijn;  in het enneagram zou ik hem bij de tragische romanticus, meer specifiek een zelftoegeeflijke 4 plaatsen. Zijn tweede huwelijk liep in 1968 stuk en in 1970 pleegde hij zelfmoord. Hij liet een dochter van 18 en een zoontje van 6 achter. Zijn 20 jaar jongere vrouw overleed een half jaar later.

Artistiek heeft hij een grote ontwikkeling doorgemaakt. Van figuratief met min of meer surrealistische elementen, werd zijn werk steeds abstracter. Zelf heeft hij nooit waar dan ook bij ingedeeld willen worden, maar abstract expressionistisch is toch wel de beste karakterisering van zijn latere werk: kleurvlakken van verschillende grootte, over elkaar, in vele dunne lagen aangebracht. Rothko wist heel goed wat hij met zijn werk wilde. Hij wilde dat de kijker en het schilderij een verbinding met elkaar zouden aangaan. Hij legde zijn emoties vast in de doeken en die moesten door de kijker herkend, beleefd, ja doorleefd worden. Daarom stelde hij ook strenge eisen aan de wijze van presenteren van zijn werk, bv. qua hoogte en belichting. Schilderijen van een goed kunstenaar werken als een spiegel voor de ziel. En zo werkt dat bij Rothko! Zijn werk kan bij mensen diepe emoties oproepen, tot vochtige ogen leiden. Er zijn zelfs mensen die in tranen uitbarsten bij het zien van zijn werk.

Rothkokapel in Houston

Zijn laatste meesterstuk vormde de schilderijenserie voor de Rothkokapel in Houston, tot stand gekomen in opdracht van en in samenspraak met het Franse echtpaar John en Dominique de Mesnil. Hun dochter schrijft over Rothko’s werk: “… Zijn wereld lag buiten de werkelijkheid… Ik denk dat hij de kapel betekenis wilde geven door de methode die hij toepaste: enorme doeken, die … omhullen en je meenemen naar een andere wereld. De verf zweeft vóór het oppervlak en er gloeit een innerlijk licht in. De kleur is rustgevend en meditatief, en heeft iets mystieks.”

Spiritueel werk dus, maar was Rothko ook een levenskunstenaar? Iemand die zo veel mensen geraakt heeft en nog steeds raakt en inspireert. Maar ook iemand die te veel rookte en te veel dronk, die niet voldoende zorg had voor zijn gezondheid? Die twee jonge kinderen achterliet toen hij uit het leven stapte? Wat was zijn levensvisie? Hij was op zoek naar de essentie, maar van wat? De essentie van het leven, niet zichtbaar in de wereld om ons heen. Ik ben ervan overtuigd dat hij er contact mee had, vanuit diep ervaren emoties. Hij wilde niets liever dan die ervaring doen overkomen bij de kijker.

Waarom slaagde hij er in zijn persoonlijke leven niet in daar op den duur levenskracht uit te putten? Zijn traumatische verleden, dat hij als joodse immigrant uit Oost-Europa met zich meedroeg en blijkbaar geen rustbrengende plek heeft weten te geven, zal daartoe hebben bijgedragen. Tijdens zijn leven kon hij er als mens niet mee in het reine komen. Zo Mark Rothko al een levenskunstenaar was, dan toch wel één met een tragisch levenseinde, maar die voortleeft in zijn werk, ik verwacht tot in lengte der jaren.

Nog geen reacties.

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!