Waarom het basisinkomen zo’n goed idee is (Jolanda Verburg)

Het onvoorwaardelijk basisinkomen wint aan belangstelling. Hoe komt dat zo? Wat houdt het basisinkomen in? En waarom zouden wij dat moeten willen?

In 2009 kwam ik zelf voor het eerst in aanraking met het onvoorwaardelijk basisinkomen. Ik had mij daar nog nooit mee beziggehouden. Het duurde ook even voor het goed en wel tot mij doordrong dat het een geweldig idee is! Het past helemaal in het huidige tijdsgewricht. En wel om twee redenen: onze sociale zekerheid is veranderd en de arbeidsmarkt is uiterst onzeker geworden.

Afbouw verzorgingsstaat

Omdat onze verzorgingsstaat, die na de tweede wereldoorlog is opgebouwd, niet langer betaalbaar is, zijn de regels omtrent sociale zekerheid drastisch versoberd. Mensen worden geacht steeds meer zelfredzaam te zijn. Dat dit niet voor iedereen haalbaar is blijkt uit de groei van het aantal voedselbanken. Een treurige ontwikkeling in een welvarend land als Nederland. Zeker na de crisis van 2008 leven rond de 500.000 mensen onder de armoedegrens. Vooral kinderen, onze toekomstige generatie, zijn daarvan de dupe. Armoede zorgt voor continue stress en doet een aanslag op de gezondheid. Maar erger nog, armoede wordt doorgegeven naar de kinderen.

Als je de pech hebt aangewezen te zijn op een uitkering dan gaat dat niet vanzelf. In de nieuwe participatiesamenleving dient ieder zijn steentje bij te dragen. Je moet wat doen voor je geld! De handhaving op dit punt wordt steeds strenger. Toen premier Rutte aan zijn eerste ambtstermijn begon was zijn belofte om de regeldruk te verminderen. Helaas is hem dat niet gelukt, sterker nog de regeldruk is alleen maar toegenomen en wordt door veel mensen als grote last ervaren.

De bureaucratie bepaalt

Onlangs sprak ik Riet, een dame van achter in de vijftig die al een tijdje werkloos is. Om niet achter de geraniums te hoeven zitten, naast haar zoektocht naar een nieuwe baan, heeft zij zich opgeworpen voor de instandhouding van het buurtcentrum. Op het banenfront is ze, mede gezien haar leeftijd, niet erg succesvol geweest en over niet al te lange tijd loopt haar WW-uitkering af en zal ze aangewezen zijn op de bijstand. Ze vreest een hoop ellende.

De signalen vanuit het UWV zijn voor Riet niet hoopvol. Je moet immers wat doen voor je uitkering, maar de keuze is niet aan haar, het UWV bepaalt. Het buurtcentrum waar zij werkt is geen officiële vrijwilligersactiviteit, dus zal zij elders verplicht vrijwilligerswerk moeten doen. Een dubbel verlies: het buurtcentrum verliest haar drijvende kracht en zij moet naar alle waarschijnlijkheid onbetaald werk doen wat ze niet ambieert en waardoor ze meer reistijd kwijt is.

De robots komen

Wat de arbeidsmarkt betreft staan we voor een majeure verandering. De digitalisering heeft in de afgelopen decennia al honderdduizenden banen gekost en het einde is nog niet in zicht. De Engelse econoom John Maynard Keynes zei tijdens de grote crisis in 1930, dat over 100 jaar de mens nog maar 15 uur per week zal hoeven werken. Nu had hij geen rekening gehouden met onze ongebreidelde consumptiedrang, dus ligt 24 uur meer in lijn.

Is het erg dat al dat werk verdwijnt? Op zich is het niet erg als zwaar, smerig en eentonig werk verdwijnt. Maar zonder werk geen inkomen! Dus hoe moet dat dan als er geen werk meer is? Onze overheid wil dat we zelfredzaam worden. Maar diezelfde overheid heeft ook een verplichting naar haar burgers, namelijk in artikel 20 van de Grondwet staat dat de overheid de bestaanszekerheid van haar burgers moet garanderen. Zie hier een dilemma. Toch is er een structurele oplossing voor deze problematiek: een onvoorwaardelijk basisinkomen.

Basisinkomen is onvoorwaardelijk

Het basisinkomen is een vast maandelijks bedrag dat zonder enige voorwaarde door de overheid aan alle burgers wordt uitgekeerd. Kenmerken van een basisinkomen: het is individueel, universeel, onvoorwaardelijk en hoog genoeg om zonder luxe van te kunnen leven. Dat houdt in dat iedereen er recht op heeft, dat er geen inkomenstoets wordt gedaan en dat er geen werkplicht tegenover staat. Daarnaast geldt dat iedereen net zoveel (on)betaald werk mag doen als hij/zij wil.

Een groot voordeel van een basisinkomen is dat het ondoorgrondelijke en bureaucratische systeem van sociale zekerheid kan worden ingeperkt. Controle is niet meer nodig. De grote rondpompmachine via de belastingdienst van uitkeringen, subsidies en toeslagen kan vele malen eenvoudiger.

Menselijke waarden

Hoeveel mensen zitten niet gevangen in armoede, in een baan, in geld verdienen, in een huwelijk, kortom in een tredmolen waar ontsnapping niet mogelijk lijkt? Met een basisinkomen kunnen we keuzes maken en wordt de samenleving een stuk minder stressvol. Al die mensen die zich geen zorgen meer hoeven maken om de eindjes aan elkaar te knopen kunnen hun energie aan zinnige zaken besteden.

Als onze bestaanszekerheid gegarandeerd is ontstaat een potentieel aan kansen en mogelijkheden en kunnen wij eindelijk datgene doen wat wij altijd al hadden willen doen. Basisinkomen geeft lucht aan kunstenaars en creativelingen. Het geeft bestaanszekerheid aan de groeiende groep ZZP-ers, waaronder veel stille armoede heerst. Denk je eens in wat het betekent voor de kosten van de gezondheidszorg.

Tegenargumenten

De tegenstanders van een basisinkomen voeren altijd aan dat het onbetaalbaar is en dat mensen er lui door worden. Wie gaat het werk dan nog doen? Diverse berekeningen laten zien dat de invoering in eerste instantie geld kost, maar als alle bureaucratie is opgeheven, de overheid kleiner en dus goedkoper zal zijn.

Het is een grote misvatting dat mensen niets meer gaan doen als hun bestaanszekerheid gegarandeerd is. De mens is altruïstisch en altijd bereid om iets voor een ander te doen. Daarnaast laat onderzoek uit Zwitserland zien dat van alle arbeid die gedaan wordt zeker 60% onbetaald is. Zonder vrijwilligers komt een deel van onze samenleving volledig stil te liggen. Het basisinkomen doet recht aan al die vrijwilligers en aan al die mensen (voornamelijk vrouwen) met onbetaalde zorg- en huiselijke taken.

Er zal een verschuiving gaan ontstaan in de samenleving. Mensen die hun werk niet echt leuk vinden en liever minder willen werken of voor hun kinderen, ouders of hun omgeving willen zorgen, kunnen dat gewoon doen. Zo ook Riet, de dame in het buurthuis. Voor mensen zoals zij maak ik mij publiekelijk en politiek al jaren hard voor de invoering van het basisinkomen.

Uitdaging voor de toekomst

Het basisinkomen is helemaal geen nieuwe fenomeen. Sterker nog het bestaat al in Nederland, we kennen de kinderbijslag en in zekere mate ook de AOW, hoewel hier voorwaarden aan verbonden zijn, namelijk samenwonenden worden gekort. Vele experimenten laten zien dat de invoering steeds dichterbij komt. We kunnen er gewoon niet meer omheen.

Bij zijn bespiegelingen over de 15-urige werkweek zei Keynes, dat onze grootste uitdaging voor de toekomst zal zijn om een zinvolle invulling te geven aan ons leven.

Om privacyredenen is de naam van Riet gefingeerd.

© Jolanda Verburg, 1 mei 2017

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

,

Nog geen reacties.

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!