Voorbij de Scheiding

De cultuur waarin we leven is in transitie. Een dergelijke verandering ontstaat als de oude mens- en wereldbeelden niet langer voldoen. Een prominente verschuiving in de laatste vijftig jaar is de maatschappelijke positie van de vrouw en daarmee de taak- en rolverdeling van mannen en vrouwen. Maar er is meer. 

Het persoonlijke is politiek

Vijftig jaar geleden werd Dolle Mina opgericht. Ik was daar niet bij. Ik zat midden in mijn studie, verhuisde van Nijmegen naar Utrecht, ging trouwen. Maar op de foto bij het krantenartikel in de Trouw van 15 december herken ik direct Nel Willekens.(1) Haar naam komt ook zomaar, spontaan bij me op. En met haar naam de beelden van optochten door de stad, van vrouwen die de straat opeisten en de wethouder van Den Bosch uitjoelden vanwege zijn uitspraak: ‘Je moet de kat niet op het spek binden’. Het was tien jaar later en hier was ik wel bij. Op de academie begeleidde ik een vrouwenproject en in het vrouwenhuis ontmoette ik andere vrouwen. Met elkaar spraken we over onze maatschappelijke positie, over onderdrukking en achterstelling. Een van de belangrijke leuzen in die tijd was: het persoonlijke is politiek. Met andere woorden: tussen het persoonlijke leven en het politieke leven bestaat geen scheiding.

‘The last Hug’ uit de fotoserie Congo Tales (2)

Met de #MeToo beweging is een nieuwe feministische golf  op gang gekomen. Deze strijdt, zo lees ik in dit artikel, niet alleen tegen geweld vrouwen aangedaan. Ze bekritiseert elke vorm van discriminatie.
De vrouwenbeweging heeft, als geen andere, een kentering gebracht in het maatschappelijke en persoonlijke leven. En nee, ‘we zijn er nog lang niet’, wordt ook hier genoemd. Maar 5000 jaar patriarchaat vlak je niet in 50 jaar uit. 

Wat te doen met de rollen?

Dat signaleert ook Abram de Swaan in zijn recent verschenen boek: ‘Tegen de vrouwen’. Hij was een van de feministische mannen van het eerste uur. In enkele woorden schetst hij hoe wij mensen millennia- lang hebben geleefd in een ‘alomvattende ideeënwereld’, die bepaalde hoe mannen en vrouwen zijn en hoe zij geacht worden te leven. Het begon, aldus de Swaan, met een idee van suprematie van mannen over vrouwen, ontstaan uit het meten van de fysieke kracht. Onderdrukking van vrouwen door intimidatie en bruut geweld door enkelingen, werden vervolgens niet afgestraft en werden daarmee de norm.

Geweld zaait angst en angst houdt ons gevangen. Zo werden vrouwen het bezit van mannen en ontstonden traditionele beelden: ‘Men meende men te weten wat het ‘wezen’ van de vrouw was, namelijk, zacht, ontvankelijk, aanpassend, bedeesd, terughoudend’. Het gedrag van de suffragettes, de vrouwenstrijders van het eerste uur werd als ‘onvrouwelijk’ bestempeld: ‘dames behoorden zich niet zo te gedragen, en zeker niet in de publieke ruimte, een mannendomein’. ‘Men ‘wist’ wat vrouwen wel konden en wat ze nooit zouden kunnen’.(3)

Als vrouwen aan een beeld moeten voldoen, dan moeten mannen dat ook. Een man is in alle opzichten tegengesteld aan de vrouw, hij is niet verwijfd, niet meisjesachtig, niet zwak of bang, maar sterk en moedig. En zo wil de vrouw ook dat de man is. Dus moet de man ook zo zijn, van zichzelf en van ieder ander’.

 

Van links naar rechts: Nel Willekens, Saida Derrazi, Maria Boone en Devika Partiman. Beeld Roos Pierson.(4)

 

Zo hebben ideeën ons, mannen en vrouwen, als het ware in deze hokjes gevangen gehouden. Dat begon te veranderen aan het einde van de 19e eeuw toen groepen vrouwen hun strijd begonnen voor vrouwenkiesrecht. Het duurde dertig jaar voordat passief en actief kiesrecht in 1919 werd ingevoerd. Pas honderd jaar geleden dus! De beelden die ons, vrouwen en mannen zo lang gevangen hielden, beginnen pas echt te verschuiven door toedoen van de tweede feministische golf die begon met Dolle Mina.
En nee, w
e zijn er nog lang niet. In ‘Tegen de vrouwen’, verwijst de Swaan naar al die mannen die deze evolutie van rollen tegenhouden. Zij willen aan de macht blijven en werken vooruitgang tegen. Vijfduizend jaar patriarchaat breek je niet in een halve eeuw af.

Inclusief denken

En er is meer. Een belangrijk kenmerk van de patriarchale cultuur is het denken in scheidingen. Deze benadering van de werkelijkheid heeft onze wereld steeds verder opgesplitst in deelgebieden. Het heeft ons een indrukwekkende vooruitgang gebracht. Edoch, de bron van deze vooruitgang dreigt nu onze ondergang te worden. Rob Wijnberg noemt het in zijn artikel in de Correspondent, de grote paradox van deze tijd. Ze heeft kunnen ontstaan doordat we, in het streven naar het ‘beter krijgen voor meer mensen’, ons leefgebied, de aarde zelf, vergaten. Dat wordt nog steeds schokkend duidelijk in de houding van de politiek in het klimaatdebat.
Het valt niet langer te ontkennen dat de manier waarop we onze economische groei hebben bereikt, ten koste is gegaan van het klimaat. Het roer moet om en dat vraagt een andere manier van ‘economisch groeien’. Het vraagt om moed én visie, om ‘inclusief denken’. Kringlooplandbouw is daar een voorbeeld van.

De eenzijdige focus op economische groei en de idee dat je daarmee macht krijgt over het leven, is maar zeer ten dele waar. Het is mooi dat extreme armoede nu nog slechts 1 op de 10 mensen treft. Tweehonderd jaar geleden was dat 8 op de 10.(5) Maar dat succes is van korte duur nu steeds grotere gebieden van de aarde door droogte geteisterd worden. De situatie is urgent en ze is wereldwijd. Alleen samenwerking en onderlinge afstemming kan hier succes oogsten. En dat is een moeizaam proces, zo blijkt ook uit de laatste klimaatconferentie in Madrid. 

Het begrip klimaaturgentie mocht niet in de slotacte  opgenomen worden, het was te sterk uitgedrukt. Maar is onze eigen leefomgeving, onze woning! Is dat niet urgent?  Misschien moeten we het woord ‘klimaat’ vervangen door leefgebied. hoe staat dat: Leefgebied-urgentie.
We zijn er nog lang niet. Vijfduizend jaar denken in termen van  scheidingen, in termen van macht en onderdrukking, leeft nog steeds voort. Macht werkt verslavend en mensen die de macht hebben, geven deze niet gemakkelijk op.(6)
Maar nergens wordt scherper duidelijk dat de scheiding tussen persoonlijk en politiek, tussen economische en klimaatbelangen, tussen welvaart en welzijn niet bestaan. We leven in een wereld van onderlinge verbanden. Met ‘Ik of Wij Eerst’ komen we nergens meer. Het is nodig om samen te werken niet om uit te sluiten en uit te buiten.

Voorbij hokjes en de labels

Op Facebook vond ik een reclamefilmpje dat in Denemarken was opgenomen. In dit filmpje worden mensen in, op de grond getekende witte vierkanten, gezet. Zo worden groepen gescheiden naar maatschappelijke klasse en etnische achtergrond. De mensen uit het platteland staan gescheiden van stadsmensen, de witte boorden mensen, gescheiden van de mensen van de werkvloer, de autochtonen gescheiden van de allochtonen.
Vervolgens wordt gevraagd om naar het midden te komen, weg uit het hokje, als men zich herkent in vragen als: ‘Wie hing in de klas de clown uit? Wie is stiefouder? Wie voelt zich eenzaam? Wie is tot over de oren verliefd?’ Hokjes breken open, de stoere motorrijder met  getatoeëerde armen staat naast een bankdirecteur, een verlegen jongen naast een stoere vrouw. Ze kijken elkaar aan, vertwijfeld, onzeker, beginnen te lachen, krijgen het experiment door. Onthutst en geraakt. De laatste vraag luidt: ‘Wie is hier bi-sexueel?’ Eén jongeman komt naar voren en hij krijgt applaus van de hele groep voor zijn moed om naar voren te treden.

Een prachtig filmpje dat ons laat zien dat het tij keert. We gaan denken voorbij de scheiding.

Een nieuw mens- en wereldbeeld

Een dergelijk filmpje nodigt uit tot zelfonderzoek. Welke hokjes herkennen we in onszelf? Wat zijn de beelden die we over onszelf hebben? Wat wijzen we in onszelf af? Hoe compenseren we die afwijzingen?
We doen het allemaal. De scheidingen in de buitenwereld weerspiegelen zich in onze binnenwereld, in jou en in mij. Zo leerde ik voor anderen klaarstaan en stelde ik mezelf op de tweede plaats. Wat ik natuurlijk moest compenseren door de redder te zijn, de beste therapeut van Groningen. Ik herinner me nog de spanning die ontstond toen mijn praktijk terugliep en ik van mijn inkomsten nog maar net rond kon komen. Het werd de aanleiding tot een diep onderzoek in mijn motivaties en mijn narcistische structuur.

Steeds meer mensen lopen vast in hun oude beelden en overtuigingen. Ze zijn op zoek naar coaching en psychologische begeleiding. Dat is mooi! De ontwikkeling naar een nieuw mensbeeld gaat niet zonder slag of stoot. Het vraagt zelfreflectie. Het vraagt onszelf onder ogen te durven komen. Er is moed voor nodig, je hebt er vaak hulp bij nodig, maar dan krijg je er ook iets voor terug! Innerlijke vrijheid en meer harmonie in de contacten met je omgeving.

Nee, we zijn er nog lang niet, maar als we naar de veranderingen kijken die zich aftekenen, dan wordt duidelijk dat we op weg zijn. En dat geeft hoop.

© Lenie van Schie, 1 januari 2020

  1. Feministen aan de frontlinie, Trouw 14 december 2019
  2. De expositie Congo Tales is te zien in museum de Fundatie in Zwolle, tot 5 januari!! Hij is erg de moeite waard. foto is genomen door de auteur.
  3. De zin: ‘dames behoorden zich niet zo te gedragen, [..]  een mannendomein’, komt uit een beschrijving over sufragettes van Wikipedia. De andere citaten zijn van Abram de Swaan: ‘Tegen de Vrouwen. Een wereldwijde strijd van rechtsisten en jihadisten tegen de emancipatie’, Amsterdam 2019. Citaten zijn uit het Voorwoord en hoofdstuk 1.
  4. Foto is overgenomen uit het artikel. (schermafbeelding van internet) Feminisen aan de frontlinie.  Trouw, Van links naar rechts: Nel Willekens, Saida Derrazi, Maria Boone en Devika Partiman. Beeld Roos Pierson.
  5. Rob Wijberg: De Grote Paradox van deze tijd
  6. Ik schreef een blog over Verslaving aan macht. Zie ook het Winnaarsseffect van Ian Robertson .

, , , ,

1 Reactie Voorbij de Scheiding

  1. Jolanda Verburg 02/01/2020 op 16:07 #

    Ha Lenie,
    Helemaal eens dat wij hard toe zijn aan een nieuw mensbeeld!
    Groet, Jolanda

Geef een reactie