Verlangen (Frederike Doeleman)

In deze bijdrage onderzoek ik hoe het met mijn verlangen zit; in de kunst, in persoonlijke contacten, in mijn persoonlijke ontwikkeling. Het hangt allemaal met elkaar samen.

Verlangen door en in de kunst

Jan Mankes, Bomenrij, 1915

Alleen de titel al: De serene blik, nodigt mij uit om de expositie in Museum MORE te bezoeken. Er wordt werk getoond van vier kunstenaars: Floris Verster, Jan Mankes, Dick Ket en Henk Helmantel. Het zijn vooral de schilderijen van de eerste twee – hoe verschillend ook in verf-, kleurgebruik en sfeer -, die mij raken en een verlangen bij mij oproepen. Verster gebruikt in zijn monumentale bloemstillevens heldere kleuren en verwerkt de verf meer impressionistisch dan realistisch; met een grove toets, waardoor – als je dichtbij het doek gaat staan – de bloemen tot abstracte vlekken worden. Rembrandt kon dat ook zo goed. Ga in het Rijksmuseum maar eens heel dicht op Het Joodse bruidje staan. Jan Mankes werkt juist heel minimalistisch, qua figuratie, kleur en verftoets. Zijn werk oogt grafisch, wat mij natuurlijk zeer aanspreekt.
Beiden sporen mij aan om  aan het werk te gaan, zodra ik weer in mijn atelier in Zuid-Frankrijk ben. Niet, dat ik mij aan hun niveau kan meten; bovendien gebruik ik andere technieken. Maar ook ik voel behoefte uiting te geven aan mijn gevoel van verbinding met de natuur en andere mensen daarin te doen delen.

Verlangen in direct persoonlijk contact

Een verlangen naar verbinding heb ik ook meer en meer gekregen, waar het direct persoonlijk contact met mensen betreft. Als kind sloot ik mij door de huiselijke omstandigheden af en leefde in mijn eigen kleine wereldje. Door vele trainingen en vooral de opleiding tot coach met het enneagram heb ik mij meer open kunnen stellen. Hoewel ik soms nog vrij onverwacht door mijn emoties kan dichtklappen. Daarnaast ervaar ik, dat niet iedereen op een contact in verbinding zit te wachten. Dit kan als bedreigend worden ervaren, waardoor juist de ander zich afsluit. We hebben allemaal wel eens de ervaring, dat we in een gesprek niet ‘op gelijke golflengte’ zitten. Dat kan zijn omdat er verschillende interesses zijn. Het kan ook zijn, dat we elkaar op een dieper niveau niet verstaan. Het kan dan zijn, dat we ons op een verschillend bewustzijnsniveau bevinden. Onlangs werd ik geattendeerd op de beschrijving van 9 bewustzijnsniveaus door Ken Wilber.

Ken Wilber en bewustzijnsniveaus

Op de site Spiridoc van A. de Heer  is een uitgebreide beschrijving te vinden van ‘The Spectrum of Consciousness’, het boek dat Ken Wilber op 23-jarige leeftijd schreef. Hij beschrijft daarin de stadia van de menselijke ontwikkeling. Ik verwijs graag naar deze uitleg en noem hier alleen de 9 stadia, die starten bij de geboorte:  3 pre-persoonlijke niveaus van het hele jonge kind; 3 persoonlijkheidsniveaus van het jonge kind tot jongvolwassene en 3 transpersoonlijke niveaus van de volwassen mens. Op het zevende niveau kan men vooral door meditatie de eenheid met de natuur ervaren. Op het achtste niveau kan men daar verder in groeien, met mystieke ervaringen als gevolg en het negende niveau is waar verlichting – zoals bij de Boeddha – bereikt is.  Het lijkt mij, dat de meeste mensen in de middelste drie persoonlijkheidsniveaus ver-blijven.

Het enneagram  en ontwikkelingsniveaus

Het is interessant om een link te leggen met het enneagram als persoonlijkheidstypering (het enneagram wordt ook als procesmodel gebruikt, daar heb ik het hier niet over). In het boek De wijsheid van het enneagram van Don Richard Riso en Russ Hudson worden per type 9 niveaus van persoonlijke ontwikkeling beschreven. Hier betreft het niet chronologie vanaf geboorte, maar de psychologische ontwikkeling van de (jong-)volwassene vanuit meestal een gemiddeld niveau, hetzij naar groei danwel naar (psychisch) steeds ongezonder worden.

Het enneagram van de persoonlijkheidstypes

Ik licht het toe aan de hand van type 4, de individualist of romanticus. Bij de gemiddelde niveaus (dus 4, 5 en 6 waar de meeste mensen zich bevinden) onderscheiden Riso en Hudson op niveau 4 de verbeeldingsrijke estheet, op niveau 5 de zelfgeabsorbeerde romanticus en op niveau 6 de zelftoegeeflijke ‘uitzondering’. Wanneer de 4 verder afzakt: op niveau 7 de vervreemde depressieve persoon, op niveau 8 de emotioneel gekwelde en op niveau 9 de zelfdestructieve persoon.
Veel criminelen zitten in de onderste niveaus. Type 8 de leider bijvoorbeeld kan –  wanneer hij zich positief ontwikkelt – heroïsch, inspirerend en onbaatzuchtig worden. Afzakkend naar het 9de niveau wordt hij sociopathisch en destructief.  Zijn verlangen is dan liever alles te vernietigen dan gedwongen zijn zich over te geven (Riso en Hudson).

Floris Verster, detail uit Pioenrozen in aardewerken pot, 1890

Terug naar type 4: interessant wordt het wanneer de gemiddelde 4 naar de hogere niveaus groeit: niveau 3 het zelfonthullende individu, niveau 2 de zichzelf bewuste intuïtionist en niveau 1 de geïnspireerde schepper. Als ik (type 4) dan de beschrijving bij niveau 3 lees, verheugt het mij veel van mijzelf te herkennen. Maar ik realiseer mij wel: niets is permanent, je kan zo maar terugvallen. Als ik verder wil groeien naar niveau 2 heb ik mijn intuïtieve kwaliteiten meer te laten stromen en mijn zelfbewustzijn voortdurend te transcenderen (Ken Wilber). Me niet met mijn gevoelens identificeren, maar mijn ervaringen en de spontane kwaliteit van inspiratie vrij laten stromen (Riso en Hudson). Het gaat niet vanzelf, maar het verlangen is er! Riso en Hudson verwoorden het verlangen op dit niveau  als: ‘de eigen individualiteit uitdrukken tegenover zichzelf en anderen’, en tussen haakjes staat daar achter: ‘door middel van creatieve werkzaamheid’. Inderdaad, het atelier roept!

Bronnen:
Museum MORE: www.museummore.nl (de expositie loopt nog t/m 13 mei 2018)
Voor Ken Wilber: www.spiridoc.nl
Riso en Hudson, De wijsheid van het enneagram, Altamira-Becht
Riso en Hudson, Enneagrambasisboek, Altamira-Becht

© Frederike Doeleman, 1 maart 2018

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!