Tijd (Gerome)

Deze keer schrijf ik over lineaire tijd – de rechte lijn- in relatie tot de cyclische tijd – een cirkelvorm. Een tweedeling van tijd die vaak wordt gebruikt en ook in mijn columns met enige regelmaat vanuit verschillende invalshoeken zal terugkomen.

“De natuur telt geen uren, alleen de mens wil weten hoe laat het is”  – Eckhart Tolle

Lineaire tijd

jeroen-tijd-1In onze moderne tijd beschouwen we tijd als een rechte lijn waarop de toekomst zich oneindig voortzet en het verleden terugwijkt. Deze rechte lijn, lineaire tijd genoemd, heeft enorme invloed op onze dagelijkse handelingen. Meerdere keren per dag kijken we op onze horloges of op de klok om vast te stellen hoe laat het is. De vanzelfsprekendheid waarmee we dit zo doen, is zo ingeslepen dat we het bijna niet meer beter weten.

En dan te bedenken, dat er een ‘ooit’ een tijd was, waarin de lengte van het uur werd aangepast aan het daglicht. Hierdoor verschilde de duur van de uren tijdens de dag en de nacht per seizoen. Later in de 9de eeuw komt de kaarsenklok in gebruik, gevolgd door de zandloper in de 13de eeuw.
Het uiteindelijke beginsel van een rechte lijn die zich in gelijke delen verdeelt en onomkeerbaar naar de toekomst loopt, is een gedachteconstructie van Isaac Barrow (Londen, oktober 1630 – 4 mei 1677). Hij was een Engelse wiskundige en theoloog en leermeester van de Isaac Newton. Voor de weet, in dezelfde periode vond de Nederlander Christiaan Huygens in 1657 de slingerklok uit. Wanneer er richting de 18de eeuw pogingen worden ondernomen om tot standaardisering van tijd op wereldschaal te komen, wordt lineaire tijd een vast gegeven in ons doen en laten.

Kenmerkend voor het lineaire tijdsbegrip is dat het zich niets aantrekt van een fysisch en/of organisch proces of patroon. Bij lineaire tijd beleef je dat je op één tijdstip op één plaats tegelijk aanwezig kunt zijn en worden gebeurtenissen op een doorgaande onomkeerbare
lijn geplaatst. Door dit gegeven krijg je het gevoel dat je ergens heen moet, dat er een doel is. Wanneer we plannen maken om een project op te zetten, bepalen we de tijdstippen waarop je resultaat bereikt wil hebben. Vervolgens ga je in tijd toewerken naar het moment waarop je jouw resultaat hebt bereikt. Uitdrukkingen die wij in lineaire tijd gebruiken zijn: er is niet genoeg tijd; de tijd is te kort; zonder tijd komen te zitten; de tijd gaat veel te snel; geen tijd te verliezen; meer tijd willen; wensen dat de tijd opschiet; de tijd gaat zo langzaam; en waar is de tijd gebleven? Dit zijn ‘geloven en overtuigingen’ die je voortdurend opnieuw creëert door in het lineaire tijdsframe te opereren.

Cyclische tijd

Bij cyclische tijd is er geen klok, meting of een doel. De cyclische tijd kenmerkt zich door een cirkelvorm die is verbonden met de kringlopen van de natuur, zoals het komen en gaan van seizoenen, de omloop van de maan, sterren en planeten, de stand van de zon en de herhaling in de ‘eeuwig’ wederkeer van de dingen. Het zichtbare en het onzichtbare vormen één groot raderwerk, waar alles komt zoals het in de loop van de dingen besloten ligt, en alles ook weer zal verdwijnen als de tijd daarvoor gekomen is. In het hindoeïstisch India, waar de cyclische tijdsopvatting diepgeworteld is, is dan ook geen geschiedbeschrijving ontstaan zoals in het Westen, maar zijn er geschriften die eeuwige wijsheid bevatten, en die spreken over het ‘zijn’ van de dingen. De cyclische tijd is reversibel (omkeerbaar).

Jeroen - Cyclische tijd

Bij veel dertigers wordt wel eens gezegd dat ze burn-out zelf opzoeken. Het moet allemaal binnen tien jaar een feit zijn: die topbaan èn kids èn een druk sociaal leven èn veel vrienden èn vooral dat eigen huis, anders hoor je er blijkbaar niet bij. Kom bijna niet aan met doe een stap terug en leef langzamer.

Mengvorm

Een mengvorm is: je zit op het perron te wachten op de trein. Het duurt nog even en je zit wat voor je uit te dromen. Je denkt aan iemand met wie je gisteren een gesprek voerde dat echt iets met je deed. Je gedachten en gevoelens gaan weer terug naar dat tijdstip en je beleeft bepaalde aspecten innerlijk opnieuw. Op dat moment reis je met je bewustzijn terug in de tijd en ben je even in het verleden. Jouw energie van ‘nu’ maakt contact met jouw energie van gisteren. Tegelijkertijd is een deel van jouw bewustzijn aanwezig op het perron. Je constateert bijvoorbeeld dat je voeten koud beginnen te worden of dat er achter je een gesprek wordt gevoerd door andere mensen. Je ondervindt dat je bewustzijn op meerdere plaatsen en tijden tegelijk aanwezig kan zijn, ingegeven door wat je wilt ervaren of onderzoeken.

Samensmelting

Bij een samensmelting van beide tijdsbelevingen zal je voor jezelf ontdekken, dat je meer bij de dingen stil gaat staan. De ervaring leert namelijk dat het cyclische in tijd je innerlijke waarnemen en handelen vertraagt. Je gaat lineaire tijd als een praktisch instrument toepassen, zonder je hele hebben en houden eraan te verbinden. Want stel, je vertoeft al een tijdje in je cyclisch tijdmodus, dan is toch verdomde handig om een horloge of een klok tot je beschikking te hebben om met deze of gene een afspraak te kunnen maken.

Op maatschappelijke niveau zou het best eens kunnen zijn dat economische groei die uitgaat van klok identificatie, uurtjes factuurtjes, deadlines met alle drukte (files tegenwoordig horrorspitsen) als gevolg, veel minder productief is dan veronderstelt wordt.
Deze waarneming werd bij mij opgeroepen toen ik recent een documentaire zag over een ziekenhuis in Zweden waar ze de 6-urige werkdag hadden ingevoerd. In alle opzichten, tot zelfs in het aantal operaties per dag aan toe, was er een veel hoger ‘rendement’ te signaleren omdat de medici veel meer aankonden. Het burn-out cijfer van het ziekenhuis was omlaag gegaan en de onderlinge verbinding tussen de collega’s was vriendelijker, meer gefocust en ontspannen. En toch kwamen er, ondanks de bijzondere goede resultaten, veel tegenkrachten in de documentaire aan het woord (vooral politici) die van geen afwijken van de 8-urige werkdag wilden weten. Het 8-urige tijdsefficiëntie-model is een zo diep ingegrifte overtuiging, waar nog de nodige tijdsemancipatie overheen zal moeten gaan.

Bij de afsluiting van de documentaire kwam als een soort happy end een operatiezuster in beeld, die na haar werk in haar groentetuintje in de aarde aan het wroeten was. Ze zei met een tevreden blik in haar ogen, dat ze elke dag zoveel meer energie over had. En dat sluit mijn inziens prima aan bij wat zo eigen is aan de levenskunsten, waarin alles wat je nodig hebt altijd naar je toe komt in het volmaakte ritme van tijd en ruimte.

© Jeroen Leenen
1 december 2016

1 Reactie Tijd (Gerome)

  1. Lenie van Schie 03/12/2016 op 07:22 #

    mooi !

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!