Samenvallen met het landschap (Lenie van Schie)

Ik ben op reis door Noorwegen, land van leegte en uitgestrekte verten, land van water, van steile kusten en van een kleurrijke ‘Andere Dimensie’. Lange tijd hadden de goden het hier voor het zeggen, waren natuurgeesten, trollen en elfen, onderdeel van het dagelijks leven. In dit land vervolg ik mijn reis naar het noorden.

 Een autotocht

Ik word wakker in een koude, nog donkere ochtend. Mijn eerste nacht langs een openbare weg zit erop en ik heb goed geslapen. Warm aangekleed en met een kopje koffie op, stap ik achter het stuur, op weg naar Urnes.

Het landschap rondom mij komt tot leven onder een lichter wordende lucht. De weg voert over het hoogland, langs kleine watervallen en rotsige stenen, slechts hier en daar een huis. En dan, een scherpe bocht naar links, zie ik de weg het dal induiken. Net op tijd stop ik, stap ik uit en adem ik de frisse lucht in. Daar beneden in de diepte ligt Vik, een kleine stad, aan een breed fjord. De zon, nog onzichtbaar achter hoge bergkammen, kleurt de lucht oranjerood. Het water ligt als een grijs vlak in de schaduw.

De zon, nog onzichtbaar achter hoge bergkammen, kleurt de lucht licht oranje

Dan volg ik de bochtige weg naar beneden, het stadje door en langs het water naar Vangsnes waar ik op tijd aankom voor de tocht over het Sognefjord. Het is inmiddels zes uur geworden. De zon is achter de hoge bergketens omhoog geklommen. Er is nog tijd, tijd om nog een kopje koffie te drinken, tijd om over het water uit te kijken dat alsmaar blauwer kleurt nu de zon haar eerste stralen over het fjord laat glijden. Tijd om dit land in me op te nemen, het diep in te ademen. Het voelt aards hier en gehard als het leven zelf. En dan vaar ik met de ferry over naar Hella.

Hella

Hella is niet zomaar een plaatsnaam. Het woord ‘hel’ komt van het Oergermaanse woord ‘haljæ’, wat dodenrijk of onderwereld betekent. En Hella of Hel is ook de naam van een Godin in de Noordse mythologie. Ze is geboren uit een verbintenis tussen Loki en een reuzin. Loki, zelf zoon van twee reuzen, is de god van de leugens. Hij is een onruststoker en kan van gedaante veranderen. Hij liegt en bedriegt en wordt in de loop van de tijd steeds boosaardiger.
Uit de verbintenis van Loki met de reuzin worden drie nakomelingen geboren en alle drie worden ze door de Goden gevreesd. Deze nemen maatregelen om de kinderen van Loki onschadelijk te maken en Hella, de enige dochter, wordt in de onderwereld geplaatst. Hier krijgt ze de heerschappij over de dodenwereld.
Haar bovenlichaam, aldus de mythe, is gezond, maar haar onderlijf is zwart en half vergaan. Dat weerhoudt haar er niet van om als koningin de scepter te zwaaien over haar rijk. Ze kan in de toekomst kijken en doet hier uitspraken over. Zo voorspelt ze aan Wodan de dood van Baldr, zoon van Odin en ze weet hem ook te vertellen dat Wodan’s eigen zoon deze dood zal wreken. Hel heeft in veel plaatsnamen in Noorwegen een plek gekregen. Hier is ze gewoon Hella, een klein plaatsje aan het Sognefjord.

Watervlakten

Van Hella voert de weg langs het Sognefjord, dat diep doordringt in het binnenland, tot deze bij Nornes een bocht maakt naar het noorden. Ik rijd verder langs het Sogndalsfjord en, voorbij het gelijknamige stadje, langs het Barnsesfjord. Grote brede watervlakten, fjorden die in elkaar overgaan en verschillende namen dragen. Maar water is overal water. Water kent geen naam.
Mijn aandacht is bij de weg, bij de bochten die langs oevers gaan, bij het verkeer dat langzaam op gang komt. De weg passeert dorpen en soms een kleine stad. Ik drink het land in. Talloze momenten zou ik willen stoppen, talloze momenten stilstaan langs het water. Talloze momenten wegdromen. Maar ik wil naar de Lofoten en dat is een lange reis.
Dan sla ik af naar Solvorn aan het Lustrafjord, op weg naar de ferry die me naar de overkant zal brengen, naar het stavkerkje in Urnes. Een kleine veerboot ligt klaar als ik aan kom rijden. Ik kan nog net mee, maar dan moet ik achteruit de boot oprijden. Zachtjes aan, voorzichtig, de man die de ferry bedient is vriendelijk en gidst me met veel geduld.

Urnes

In Urnes ligt, aldus mijn reisgids ‘The rough guide’, een van de mooiste stavkerkjes in Noorwegen. Stavkjerken ontlenen hun naam aan de bouwwijze. Vier dikke boomstammen, ‘staven’, geplaatst op een fundering van rotsige stenen, vormen de contouren van de kerk. De ruimte tussen de staven wordt vervolgens opgevuld. De hele kerk is van hout.
Ik had gelezen dat je vanaf het water het kerkje tegen de bergflank kunt zien liggen. Dat prachtige uitzicht ga ik missen. De bergen aan de overkant liggen in de schaduw van de zon die nog maar net boven de kammen uitklimt. Er valt alleen wat licht op een paar huizen onder bij de oever, waar ook de aanlegplaats blijkt te zijn. Vanaf de parkeerplaats volg ik de smalle asfaltweg de heuvel op. Een kleine tien minuten lopen en dan zie ik het kerkje staan in de nabijheid van een paar huizen.

Stil staat het daar, opgaand in het landschap

Het is nog niet open, daarvoor ben ik veel te vroeg. De deur naar het gebouwtje waar je een toegangskaartje kunt kopen is gesloten.

Samenhang

Ik open het hekje dat toegang geeft tot de hof rondom de kerk. Links van de kerk liggen de graven, rechtdoor is de ingang. De ochtendwind is fris rondom mijn hoofd, mijn voeten zijn stil op het pad. Het kerkje is gebouwd rond 1100, ergens aan het begin van de kerstening van de Vikingen en het is van een tijdloze schoonheid. Eenvoudig en gracieus, met de vele kleine daken, steekt het donker af tegen de groene hellingen. Opgaand in het landschap staat het hier stil te staan, op zichzelf, als een uiting van devotie.

Het is van een tijdloze schoonheid

De Vikingen zijn ook aanwezig. Aan de noordzijde van de kerk zijn in het hout hun symbolen uitgesneden. Het zijn chaotische beelden die door hun abstracte uitvoering overkomen als een geordend geheel. Ik vind ze wonderschoon. Wat me vooral raakt, is hoe al die beelden onderling verbonden zijn. Uit deze kunst blijkt een bewustzijn van de samenhang in de kosmos.

Verbonden

Aan de voorkant van het kerkje, daar waar je binnenkomt, is het dak uitgebouwd. Hier is een kleine veranda ontstaan. Een smal bankje nodigt me uit tot zitten en ik val samen met de plek. Zacht is het in mij en open. Ik voel me geraakt door de mensen, door hun zoektocht, door de vele manieren waarop we betekenis proberen te geven aan het leven.
Het meergodendom kent een lange geschiedenis en kwam in veel verschillende culturen voor. Onder invloed van het Christendom hebben velen het pad van devotie gevonden, die innerlijke buiging voor iets dat groter is dan jijzelf bent, en dat we God hebben genoemd. Devotie opent het hart en als het grotere de ‘Vader’ is, zoals in de Christelijk cultuur, dan kun je je als kind geborgen voelen.
De eenvoud van het Christendom moet voor veel mensen een opluchting zijn geweest. Weg was de chaos en de voortdurende onderlinge strijd tussen al die goden. Weg ook de doem die over de wereld hing; Ragnarok, het einde der tijden waar alles zou worden verwoest, verdween. Daarvoor in de plaats kwam de belofte van de komst van de Messias. Geen slechte overgang.
Het christendom moet de mensen rust hebben gebracht. En dat is wat ik hier ervaar. Dit kerkje, dat opgaat in haar omgeving en dat de tekenen van een voorbije cultuur in zich draagt, verbindt. Hier is geen scheiding.

Bergland

Twee uur later zit ik weer in de auto. Een smalle, slingerende weg die vlak langs het fjord loopt – passingplaces moeten je redden mocht er een tegenligger aankomen –brengt mij een uur later bij het begin van een van de mooiste bergwegen van Noorwegen. En precies hier, bij een denderende waterval, staat een Kro, een herberg. Tijd voor een kopje koffie. Ik bestudeer de kaarten. De Sognefjellsveg, van Skolden naar Lom, voert deels over, deels langs de oostzijde van het natuurgebied Jotunheimen. Gretig voel ik me, gretig om alles te verkennen, alles in me op te nemen.

Ogen zwerven van bergkam naar rots, naar steen, naar de sneeuw op de toppen

En dan gaat het de berg op. Een haarspeldbochtenweg brengt mij in mijn auto omhoog. Ooit was dat anders, liep ik met mijn rugzak de berg op, nu ben ik een auto-nomade geworden.

Een eerste uitkijkpunt met indrukwekkende bergkammen en veel toeristen. Ik loop weg van de drukte. Een uitstekende rots geeft me uitzicht over het dal dat zich naar links en rechts uitstrekt. En voor me de hoge kammen. Weliswaar aan de andere kant van het dal, maar nog steeds zo dichtbij dat ik het gevoel heb dat ze boven me uittorenen.
Ik zit en kijk. Ogen zwerven van bergkam naar rots, naar steen, naar de sneeuw boven op de toppen. Ik adem de immense ruimte in. Adem de grootsheid in van het land, van Aarde die zich hier onthuld. Ik voel me opgenomen.

Mensen komen het smalle paadje opgelopen, ik hoor hun stemmen. Ik sta op en loop terug.
Verder rijd ik met de auto, langs met korstmos bedekte rotsen, door een brede vlakte met overal riviertjes, kleine en grote watertjes en overal rotsen, overal korstmos, overal die minuscule plantengroei rondom kleine waterpoelen. En dan daarboven de scherpe, grijze bergkammen die hoog de lucht insteken. Veel uitzichtpunten, auto’s die stoppen, mensen die fotograferen, ik ook. Ik stop en eet mijn crackers zittend op een grote steen aan een van die stille watertjes.

Hier kan ik zijn, hier aan die stille watertjes

‘Hier kan ik zijn, hier kan ik ontspannen, hier aan die stille watertjes met die zachte mossen en de sponzige grond. Hier tussen de grote granieten rotsblokken, de hardheid en de zachtheid, hier voel ik me thuis. Ik ben van de natuur, ik ben niet van de wereld’.

Stil wordt het in mij. Urd is hier, de oermoeder. Ze is in het land, in de rotsen en de watertjes, in de korstmossen die de stenen bedekken, in de aarde, het veen. Ze is in de grassen en de struikjes, de schaarse begroeiing en ze is in de sneeuw op de kale bergtoppen, in het ijs dat hier en daar in de waterplassen drijft. Een tijdloze schoonheid en tijdloze aanwezigheid. Bezielde natuur. Hier valt het leven opnieuw samen.

© Lenie van Schie, 1 december 2017

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!