Protest en Solidariteit (Lenie van Schie)

De vorige maand schreef ik over het klimaat en dat we doen wat we kunnen. De column was de lucht nog niet in of tractoren blokkeerden de wegen in heel Nederland. In verzet tegen de staat die eindelijk begint te luisteren naar wat milieu activisten al decennia lang roepen. Een gehoor dat is afgedwongen door de rechter.

Natuur

Ik had willen schrijven over de natuur. Over de overwegend grijze luchten die de eerste weken van oktober domineren, over sloten regenwater die naar beneden vallen, over overlopende regentonnen en tuinslangen die het regenwater naar de vijvers voeren die nu ook tot barstens toe gevuld zijn. Ik ben de grijsheid zat, de regen zat en de temperatuur laat, vind ik, in de eerste weken van oktober ook te wensen over. Het bos echter floreert.

Over smalle bospaden loop ik tussen natte struiken en onder hoge naald- en loofbomen. Op het smalle pad bruine en groene naalden en donkerbruine kleine dennenappels. Het blad is in deze weken nog overwegend groen maar de salomonszegel die in de ondergroei welig tiert, licht geel op. Ook tussen het groen een enkele herfstige voorloper, haar bladeren geel uitgestrooid op het bruine pad. Mijn lijf geniet van het lopen, benen en voeten, armen en schouders, heupen en bil, alles beweegt mee met de passen die ik neem. Ik adem in en uit, diep in en uit. in mijn hoofd ontstaat ruimte voor nieuwe zinnen. Lopen in de natuur, zo schreef ik van de week in de lezersbijdrage op de Correspondent, laadt me op. De natuur is een natuurlijke energizer. Een half uurtje is al genoeg.

Protest

Over lopen in de natuur wilde ik schrijven. Maar toen waren er de tractoren met hun geweld. Zat ik vast in de file, vond ik hun wijze van protest alle grenzen te buitengaan, zeker als we kijken waartegen dat protest is gericht. Van boeren die in de natuur werken zou je toch mogen verwachten dat zij zich als eersten realiseren wat hier op het spel staat? Ze klagen, ze hebben het moeilijk, gaan gebukt onder toenemende regelgeving en vandaar, zo begrijp ik, dit protest.
Maar ze krijgen subsidie uit Europa om aan al die regels te moeten voldoen. Dat is toch mooi? Of niet?

Ik was de regen en de grijze luchten zat, de boeren zijn ‘Den Haag’ zat. Waarom de maximumsnelheid op de wegen niet per direct terugbrengen naar 100 km per uur en de luchtvaart ook halveren? In plaats van de  veestapel? Ze lijken een punt te hebben. Ik heb mij nooit verdiept in alle milieu maatregelen waarmee de boeren te maken krijgen en misschien heb ik geen recht van spreken. Ik blijf wel alsmaar verbaasd over de lage prijzen voor vers voedsel in de supermarkt. Ik koop al tientallen jaren in de biologische winkel en bij de biologische groentekraam op de markt. Ik steun daarmee, zo realiseer ik me, niet alleen de Aarde maar ook de boeren die milieuvriendelijk produceren en dat werkt, die sector neemt toe. Dat is ook een vorm van protest toch? Solidariteit als protest?

Wat maakt dat de boeren geen eerlijke prijs krijgen? Dat schaalvergroting nog steeds het grote toverwoord is? Dat boeren hun land nu zelfs verkopen om er zonnepanelen op te zetten, omdat ze daar meer mee kunnen verdienen? Terwijl er wereldwijd voedseltekort is? Wat maakt dat de regering 9% btw heft op verse groenten en fruit, op ons voedsel, terwijl de boeren met subsidies de hand boven het hoofd gehouden wordt? Begrijp ik hier nog iets van? Moet ik ook een geel hesje aan en de straat op? In optocht met spandoeken naar het Malieveld? Is het te lang geleden dat ik in protestoptochten meeliep?

Het doorgeslagen kapitalisme

De oorzaak ligt, aldus Erno Eskens, in het doorgeslagen kapitalisme. Eskens, filosoof en politicoloog, liep mee in een mars voor dierenwelzijn en schreef het essay: ‘Flaneren voor de revolutie in de protestmars’. Zijn essay verscheen in de weekendbijlage van Trouw getiteld: ‘Te voet, waarom we wandelen’. In luttele zinnen schetst Eskens de mislukking van een kapitalistisch systeem. Zijn woorden: “Het geld en dus de macht verzamelt bij steeds minder mensen en de hardwerkende kleine man mag daarvoor betalen. Deze uitbuitingspraktijk zie je vooral in de veehouderij. Banken en vreemd genoeg ook de eigen branchevereniging zetten in op schaalvergroting. Daardoor zijn er steeds minder boeren nodig […] die geen eerlijke prijs kunnen afdwingen omdat de supermarkten hen uitpersen”. Ik heb een gruwelijke hekel aan die uitdrukking ‘de kleine man’. Deze klinkt niet echt emancipatoir. Maar daar stap ik vanwege de duidelijkheid van dit citaat overheen.

Hoe het kapitalistische systeem een systeem van uitbuiting is, daar protesteerden we al tegen in de jaren zeventig, in de ban als we toen waren van het communisme en socialisme. Alsof er een simpele oplossing was. Kringlooplandbouw dan? Is dat een oplossing? Ze is een antwoord en weerspiegelt een manier van denken die gebaseerd is op de natuur.

Apenheul

Werkend aan deze column, dartelen drie kleinkinderen om mij heen. Ze logeren een paar dagen bij mij. Ik sluit mijn computer af en verzorg een snel ontbijt. Jassen, tassen, wandelschoenen, autosleutels. We gaan op weg naar Apenheul. Daar wandel ik vervolgens ook. Een hele dag tussen grote drommen mensen met kinderen over kilometers asfalt. De apen wonen in een kunstmatig aangelegde, natuurlijke omgeving. Tussen bomen en struiken, hoogtes en laagten. En de kleinere exemplaren lopen ook vrij rond.

Mijn oudste kleindochter fantaseerde over apen op haar schouder die ze dan kon aaien en eten geven. Maar aaien en voeren is verboden. Ze kan haar handen nauwelijks bedwingen als apen op 5 centimeter van haar vandaan over een touw lopen. Mijn kleinzoon is het fanatiekste in het aftekenen van de soorten, zijn tas van de speurtocht op zijn rug, pet op het hoofd. De jongste van het stel kijkt toe met dromerige ogen naar de apen. En ze maken allemaal foto’s met hun mobiele telefoons, afdankertjes van hun ouders.

Op vijf plekken in het park zijn houten speeltoestellen en hier kun je van alles aan eten en drinken kopen. Ik mis de echte natuur, kom enigszins om in de drukte en geniet van mijn kleinkinderen die de apen spotten. Samen zitten we in de herfstkou aan de patat, gemaakt van biologisch gekweekte aardappelen, gebakken in biologisch geproduceerde olie en geserveerd in een eco verantwoord.
Ook Apenheul doet wat het kan. Het park heeft eigen zonnepanelen en er is meer. Door het hele park staan educatieve borden die kinderen en volwassenen leren over de kringloop van de natuur. Over hoe planten worden gegeten door dieren, die worden gegeten door grotere dieren, die als ze doodgaan weer voedsel zijn voor dieren en planten. In de natuur. Niet hier, hier worden dieren dagelijks gevoerd door tal van jonge en ook oudere mensen. Dit park maakt deel uit van de economische kringloop die geld heet en die alleen toegankelijk is voor mensen met een modaal of hoger inkomen. Misschien kan Apenheul daar ook nog wat aan doen?

Solidariteit

Het feit dat we geld en economische groei tot het hoogste goed hebben gemaakt, heeft onze ogen maar vooral ook onze harten gesloten voor belangrijker waarden zoals solidariteit. Wat zou er gebeuren als geld niet langer de macht bepaalt? Er zijn steeds meer jongeren en ook ouderen, die andere waarden nastreven.
Wacht even, over solidariteit las ik ook wat in Trouw. Ik zoek tussen de kranten en de groeiende stapel krantenknipsels die ik onmogelijk gecatalogiseerd krijg. Al zoekend schieten er alsmaar associaties door mijn hoofd. Ik heb een wandeling nodig om die gedachten ruimte te geven. Maar voordat ik de wandelschoenen aantrek, vind ik het gezochte artikel op het net: een interview met Heinz Bude, een Duitse socioloog: “De nadruk in onze staat ligt meer op rechtvaardigheid dan op solidariteit. De vraag: ‘Wat heb je nodig’ wordt te weinig gesteld”.
Ik ben vooral geraakt door de laatste zinnen: “Het sterke zelf is in de kern een angstig zelf. […] Solidariteit is de poging om te zeggen: overwin je angst. En dat kun je alleen als je afscheid neemt van het idee dat je alles zelf voor elkaar kunt krijgen”. 

Ik ben ermee groot gegroeid, met het idee dat ik het allemaal zelf voor elkaar moet zien te krijgen. En het leeft nog steeds in mij. Er ligt al jaren een geel hesje opgevouwen in een zakje in de auto. Voor als ik bij een aanrijding betrokken raak. Misschien moet ik het toch uit de verpakking halen en gaan flaneren voor de revolutie en al lopend tussen honderden anderen, solidariteit op deze manier ervaren.

Eerst trek ik het bos in, mijn hoofd leegmaken. Ben ik solidair aan mezelf.

© Lenie van Schie, 1 november 2019

Bronnen

Trouw, 12 oktober 2019 Flaneren voor de revolutie in de protestmars

Trouw, 19 oktober 2019, Heinz Bude, De ongelijkheid in onze maatschappij is ontspoord

.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , ,

3 reacties voor Protest en Solidariteit (Lenie van Schie)

  1. Clisto 18/11/2019 op 20:07 #

    Mooi geschreven, herkenbaar en onderbouwd.
    De mensheid gaat langzaam beseffen dat het kantelpunt dichtbij is, waarin we erop moeten vertrouwen en waken dat de aarde voor ons allen leefbaar blijft.

  2. Clisto 18/11/2019 op 20:00 #

    Mooi geschreven, herkenbaar en onderbouwd.
    De apenheul kan nog heel leerzaam zijn…

    • Lenie van Schie 19/11/2019 op 06:45 #

      Dank je wel Clisto. Kantelpunt is een goed woord hier. En Apenheul…… Het was okk een hele leuke dag!

Geef een reactie