Permacultuur als antwoord op monocultuur (Jolanda Verburg)

Sinds een paar jaar ben ik bezig met het aanleggen van een permacultuur landschap als tegenreactie op het agrarische systeem dat wij allemaal kennen. De vruchtbaarheid van de aarde staat onder druk en dient gekoesterd te worden. Hoe kan permacultuur daar bij helpen en waarom is het zo bijzonder?

In de jaren ’90 reisde ik regelmatig voor mijn werk naar de Verenigde Staten. Daar ben ik geconfronteerd met een geheel andere eetcultuur dan ik gewend was en heb ik met eigen ogen gezien wat de gevolgen daarvan kunnen zijn. De eerste keer dat ik een vrouw zag waarbij haar buik over de broekband hing kon ik mijn ogen niet geloven. Ook verbaasde ik mij over de enorme hoeveelheid vlees die verorberd werd.

Toen jaren later een Amerikaanse documentaire opdook over de gevolgen van de grootschalige intensieve landbouw en veeteelt, kwam mij de Amerikaanse eetcultuur weer voor de geest. Niet alleen slecht voor de mens, maar ook voor de aarde. Beelden van totaal onvruchtbaar geworden vlaktes, waar alle vegetatie is verdwenen, waar de wind vrij spel heeft en de toplaag doet wegwaaien, als gevolg van jarenlange uitputting van de grond.

Van monocultuur naar permacultuur

Opgegroeid in een boerenfamilie kreeg ik de ideeën van de klassieke landbouw letterlijk met de paplepel ingegoten. Mijn familie leefde ervan. Pas jaren later begon het bij mij te dagen dat het systeem van monocultuur, dieren als productiemiddelen, vleesproductie en zelfs het melken van koeien, weliswaar geld in het laatje brengt, maar ook een keerzijde heeft. De schaalvergroting, die sinds de jaren ’60 heeft plaatsgevonden in de agrarische sector, heeft niet alleen veel boeren hun bestaan ontnomen, maar ook de vruchtbaarheid van de bodem onder druk gezet.

Na een volledige onderdompeling in het vakgebied duurzaamheid groeide bij mij het idee dat het anders moest. Maar hoe dan? Ik woonde inmiddels zelf op het platteland en kwam steeds meer mensen tegen die zich verzetten tegen de gangbare landbouwmethodes. Niet ver bij mij vandaan is een Eco-wijk, waarbij de principes van duurzaamheid, ecologie, gezonde voeding, hergebruik en hernieuwbare energiebronnen leidend zijn. Daarnaast was de wijk opgezet om zelfvoorzienend te zijn, gebaseerd op het idee van permacultuur.

Kennis vergaren

Wij zijn in de gelukkige omstandigheid dat wij een paar hectare eigen grond bezitten, maar wij deden er niets mee. Onze buren hadden het in gebruik, lieten hun paarden erop lopen en oogsten het gras. Geen omkijken naar. Maar toen de crisis toesloeg in 2010 en ik steeds minder werk had begon het te kriebelen. Ik wilde iets doen met onze eigen grond.

Dus zijn we op verkenning gegaan bij gemeente, provincie en de Stichting Landschapsbeheer. Maar helaas kwamen wij steeds uit bij de traditionele oplossingen: monocultuur. Ondanks dat ik er iets vanaf wist zei een stemmetje in mijn hoofd dat ik met permacultuur aan de slag moest. Hoewel niet bewust van wat mij te wachten stond, zei ik tegen mijn man: “Ik wil mijn eigen permacultuurproject.”

Wat is permacultuur

Permacultuur, een samenvoeging van ‘permanent agriculture’, is als term geïntroduceerd door de Autstralische ecoloog Bill Mollison en zijn collega David Holmgren. Het betreft een systeem waarbij het holistisch denken centraal staat en waar ecosystemen en de natuurlijke kringloop het uitgangspunt vormen. Het is de tegenbeweging van de monocultuur en het intensieve, op fossiele brandstoffen gebaseerde, landbouw- en veeteeltsysteem.

Bij permacultuur laat je de natuur zelf het werk doen. Dus niet ieder jaar eenjarige planten zaaien, maar meerjarige bomen en struiken die ieder jaar voedsel produceren. Daarom wordt permacultuur ook wel aangeduid als voedselbos. Dat betekent echter een omschakeling in ons voedselpatroon. Ook de grond laten we zoveel mogelijk met rust, dus niet ploegen en frezen, want daarmee wordt het bodemleven verstoord. Wel kan er gewerkt worden met dieren die de grond omwroeten, met als voordeel dat ze de bodem op een natuurlijke manier bemesten. Hoe meer ik mij in Permacultuur verdiepte hoe meer het mij te pakken kreeg.

365 dagen bloggen

“Moet dat nou?” zei mijn man. “Zo iets nieuws beginnen lijkt mij niet verstandig. Je weet helemaal niets van het agrarische vak en met alleen groene vingers kom je er niet.” Een beetje teleurgesteld, maar niet te stuiten als ik ergens mijn zinnen op heb gezet, ging ik verder op onderzoek. Het geluk wilde dat er bij mij in het dorp een man woonde die in Australië een opleiding in permacultuur had gedaan en voor ons een ontwerp kon maken.

Deels om mijn man te overtuigen van mijn serieuze bedoelingen en om publiekelijk kennis te vergaren en te delen over mijn zoektocht, besloot ik om een jaar lang iedere dag een blog te schrijven. Zo ontstond mijn blog: Uit de klei getrokken.

Permacultuurontwerp en de wetgeving

Uiteindelijk stemde mijn man in en lieten wij een permacultuur landschapsontwerp maken. En toen dat er was, begon het te stromen, alsof het idee gematerialiseerd was. Mijn man werd steeds enthousiaster, ook mijn blog hielp daarbij.

Omdat in het buitengebied niet zomaar alles is toegestaan ging ik met het plan naar de gemeente om te zien waar de mogelijkheden en eventuele obstakels lagen. Nooit eerder ben ik geconfronteerd met zoveel onzinnige wet- en regelgeving. Halverwege het jaar was ik er klaar mee. “Ik stop ermee”, zei ik tegen mijn man, “ik heb geen zin om aan al die onzinnige bureaucratie mee te werken en er nog dik voor te betalen ook.” Mijn man antwoordde: “Ben jij gek geworden, natuurlijk stoppen wij niet, dit is het beste idee dat er is!”

Wat maakt permacultuur uniek

Inmiddels zijn we drie jaar verder en is er een hele hoop gebeurd. De drang om iets te ontwikkelen wat nieuw is, waar mensen geen raad mee weten en waar je het verschil mee kunt maken is wel heel leuk en uitdagend. De resultaten zijn nog maar mager en er moet nog heel wat gebeuren voordat het aan onze uiteindelijke doelstelling, om zelfvoorzienend te worden, kan voldoen. Maar wij houden vol.

Er zijn steeds meer enthousiaste verhalen over dat permacultuur werkt. Maar wat permacultuur echt uniek maakt is dat het in staat is om ecosystemen te herstellen en volledig uitgeputte grond weer vruchtbaar te maken. Dus er is hoop dat de aarde ondanks alle schade ontstaan door menselijk handelen kan herstellen waardoor leefomstandigheden kunnen verbeteren. Een mooi voorbeeld is de documentaire van VPRO’s Tegenlicht getiteld ‘Groen goud’ uit 2012 en deel 2 uit 2014. De moeite van het bekijken waard.

We staan nog maar aan het begin van deze ontwikkeling maar sinds ik gegrepen ben door het idee van permacultuur ben ik overtuigd dat het niet alleen in de toenemende behoefte aan voedsel kan voorzien, maar dat het dé redding is voor herstel en behoud van een leefbaar klimaat voor iedereen.

© JolandaVerburg, 1 april 2017

Tip

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina

Nog geen reacties.

Geef een reactie