Oer-vrouwelijkheid en de kathedraal in Chartres (Lenie van Schie)

De kathedraal van Chartres is gebouwd op een oude krachtplaats. Het is de enige kerk waar het labyrint, dat in de 12e en 13e eeuw in veel kerken werd aangelegd, niet is verwoest. Eeuwenlang was het bedekt met stoelen. Nu ligt het er op vrijdagen bloot en open bij. Kunnen we meer openheid verwachten van de katholieke kerk?

Een krachtplaats

Ik ben, samen met de groep vrouwen die ik begeleid, in Chartres. Zoals vele kerken en kathedralen, is ook deze gebouwd op een oude krachtplaats. In pré-christelijke tijden kwamen hier jaarlijks de druïden uit heel Gaulle (een deel van Frankrijk en Engeland) bij elkaar voor hun vergaderingen, hun vieringen en hun opleiding. Het is een wandeling van 20 minuten vanaf de Camping Municipal onder grote, schaduwrijke kruinen en langs een smalle waterloop.  Al wandelend zie ik de beide torenspitsen van de kathedraal boven de bebouwing uitsteken. Een van de torens is gewijd aan de zon, de andere, kleiner, aan de maan. Als ik de eerste bebouwing van de stad bereik, stoot ik op een enorme verkeersader. De torens kan ik niet meer zien. Later ontdek ik dat ik de voetgangerstunnel heb gemist. Ik vind mijn weg langs steile weggetjes en een hele reeks trappen. De kathedraal en een deel van de stad ligt op een heuvel.
Ik ervaar veerkracht in mijn benen, lichtheid in mijn tred als ik de grijze stenen van de treden opga, naar rechts een smalle weg insla. Komend uit die nauwe doorgang sta ik oog in oog met die immensiteit.

De toren op de voorgrond is gewijd aan de maan. Daarachter zie je de ‘zon’ toren.

Tot mijn verbazing is er grote vreugde om hier weer te zijn. Licht, ik voel me licht als een veer én licht als het gulle zonlicht op deze dag. Ik neem de plek in ogenschouw, kom bij van de klim, neem mijn tijd. Het waren de anderen, de groep die ik begeleid, die naar Chartres wilden, niet ik. Zij hebben mij hierheen geleid. En ik kan ze alleen maar dankbaar zijn.

Het is er onverwacht, die schok als ik het gebouw binnenkom en de immense kracht van deze plek even door me heen trekt. Hier is een bijzondere donkerte.

Het labyrint

Achter in de kathedraal ligt een groot labyrint. Een labyrint is een meanderend pad dat je, via kronkelende windingen, uiteindelijk naar een centrum brengt. Een vriend van mij schreef zijn thesis over het labyrint en hij ziet het als een instrument voor persoonlijke ontwikkeling.(1)
Je loopt het pad met een vraag, een focus, een commitment. Stap voor stap ga je door al die windingen. Dan lukt het niet meer om in rigide gedachten en patronen te blijven steken. Het lopen van dit pad brengt je uit je gewone doen, uit het bekende van alledag, brengt je naar een andere werkelijkheid. Lopend naar het centrum loop je de weg naar binnen, naar de plek waar je mogelijk een antwoord vindt. Als je het pad vervolgt dan vind je via dezelfde windingen ook weer de weg naar buiten en breng je wat je gevonden hebt naar de wereld, naar je dagelijks leven.

Pré-christelijk

Het oudst bekende labyrint is gevonden in een grot op Sardinië in de vorm van een rotstekening en is zo’n 2500 jaar oud. Het heeft een doorsnede van 30 cm. Een dergelijk klein labyrint vind je ook langs de kust bij Cornwall. Het is gegraveerd in een rotswand in een kloof met de bijzondere naam: Devil’s Kitchen.

Je kunt in dit labyrint de vele windingen met je vingers volgen.

Een pelgrimstocht

Het labyrint in Chartres kent meer windingen en is anders opgebouwd. In de periode na de bouw van de kathedraal, diende het lopen van dit labyrint als een vervanging voor de pelgrimstocht naar Jeruzalem. In tijden dat het gevaarlijk was om naar Jeruzalem te gaan en voor hen die daar geen tijd of geld voor hadden, liepen mensen hun bedevaart hier, achter in de kerk. Op een gegeven moment is het bedekt met stoelen. Het labyrint bleek te heidens voor de kerk.
Inmiddels wordt het een keer per week op vrijdag, vrijgemaakt. Dan gaan de stoelen aan de kant en kunnen mensen tussen 10.00 en 17.00 uur het labyrint lopen. Zeven uur blijkt veel te weinig voor de pelgrims die dit pad willen lopen. Op weg naar het centrum moet je vaak wachten. Op zich niet erg, maar op het pad naar buiten kom je al die mensen tegen die naar binnen lopen en op de smalle rondgang blijkt dat een onmogelijkheid. Zal de kerk ooit besluiten om het vaker open te doen?

De Zwarte Madonna

De dag voordat we met ons allen het labyrint gaan lopen, besluiten we om een kerkdienst bij te wonen in de crypte. Een trap achter een hekwerk aan de noordzijde van de kerk brengt ons in een ondergrondse, langwerpige ruimte. In het Oosten staat boven het altaar op een paal, de Zwarte Madonna met Kind. De mythe verhaalt van een beeld dat gevonden is in een bron op de plek waar nu het hoogaltaar staat, één van de meest krachtige plaatsen in de kathedraal. Het werd ontdekt toen men begon met de bouw van de kathedraal. Voor de Druïden was ze de MoederGodin. De ‘madonna met kind’ uit de christelijke kerk heeft oude wortels die de kerk nog nooit heeft erkend.

De vrouw als schepper? Haar zoon lijkt het te bevestigen .(2)

In de crypte staat een kopie, althans daar ga ik tijdens de dienst vanuit. Zij is het, meer dan de dienst zelf, deze ochtend uitgevoerd door een zwarte priester, die mij raakt, die mij voortdurend aankijkt en mij wijst op mijn queeste. Ze straalt een absoluutheid uit die ik ook ervoer toen ik een dag eerder de kathedraal binnenkwam. Zij is niet ‘de moeder van’, maar de scheppende kracht zelf. 

Hier staat het oervrouwelijke, de immense Zwarte Leegte, waaruit alles voortkomt, voor me en daagt me uit het oervrouwelijke in mijzelf te leven. Ze hoort hier thuis, hier in het onderaardse waarheen ze al lang geleden is verbannen. In de mythe van Inanna is ze Ereshkigal, de zwarte Godin die over de onderwereld heerst. Ze kan dan verbannen zijn, ze heeft niets van haar macht ingeboet. Integendeel, in de verbanning wordt ze gevaarlijk. Dat geldt voor alles dat in ons wordt onderdrukt. Samengeperste kracht kan exploderen. Ze daagt ons uit, daagt mij uit, om haar realiteit te leven.

Lopen naar het hart

Als ik een dag later de wendingen volg van het labyrint staat ze in het centrum. Stap voor stap kom ik dichterbij, weet mijn pad gedragen door haar absolute macht. Ze verdraagt geen compromissen. Als je haar toegewijd bent, dan eist ze alles van je op. Ik geef me over.

Als ik aan de rand van het centrum aankom ervaar ik een diepe vrede. De zwarte ruimte ligt vlak voor me en heeft de vorm van een vagina. Eén stap en ik sta er middenin. Ik zet die ene stap en ben omringd door duisternis. Hier valt alles stil.

Een ‘gekerstende’ replica 

Pas nu, twee weken later, als ik deze column schrijf en de foto’s opzoek die ik hier kan gebruiken, ontdek ik dat het beeld dat ik fotografeerde in de crypte niet echt zwart is. Ze heeft haar ogen dicht en draagt een kroon.

Het beeld zoals het nu in de crypte staat.

Zo zag ik haar niet in mijn innerlijk, ook nu niet. In mijn innerlijk zie ik haar open ogen die mij doordringend aankijken. Ik zie in haar ogen de opdracht om mijn queeste te volgen, wat die ook moge zijn. En er is geen ontwijken. Haar absoluutheid brengt mij niet alleen meer in mijn kracht. Ik ervaar een diepe rust. Er is een diep vertrouwen dat mijn pad mij zal leiden, dat zij mij zal aansturen en ik ervaar een grote bereidheid om dat pad te volgen. 

Het is een wonder dat juist in deze kathedraal, waar bij de aanvang van de bouw de zwarte MoederGodin gevonden werd, het labyrint er nog steeds ligt. Dat in de crypte – het is een zwakke afspiegeling maar toch – de zwarte madonna nog steeds wordt vereerd. Zal vanuit hier de transformatie van de katholieke kerk ooit plaatsvinden?
In mijn visioen wordt ooit het celibaat afgeschaft en worden ook in deze kerk vrouwen toegelaten tot het priesterschap. Mannen en vrouwen die samen de bijzondere rituelen uitvoeren, het Godenpaar zien als het ultieme Goddelijke en het Heilig Huwelijk als hun ultieme verbintenis… (3)

© Lenie van Schie, 1 september 2019

Noten

  1. Gert van Santen: Het labyrint als instrument voor persoonlijke ontwikkeling, thesis in het kader van BeNeLux diploma Master of Arts in Psychology.
  2. De foto van de zwarte madonna zonder kroon is gemaakt van een foto die in de kathedraal staat. Dat beeld lijkt verloren te zijn geraakt. De replica staat in de crypte.
  3. Het heilig huwelijk is gedurende lange tijd een wezenlijk ritueel geweest. De eerste beschrijving vond men op kleitabletten in Sumerië, 3000 v. Chr. De tekst is – hoe is dat mogelijk – in de bijbel opgenomen onder het Hooglied. Het is een erotisch gedicht van de liefde tussen man en vrouw die elkaar toespreken en intimiteit, liefde en seksualiteit delen. Niets menselijks is hier buitengesloten.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , , , , , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie