Liefde voor de waarheid (Lenie van Schie)

Het was het eerste seminar binnen de Diamantbenadering dat ik volgde. Direct de eerste bijeenkomst van deze zesdaagse ging over Liefde voor de Waarheid. Een spirituele school die de Waarheid centraal stelt in haar leer, daar durfde ik mij wellicht in te begeven…

Gedurende meer dan veertig jaar had ik geleefd in een wereld van geheimen en leugens. Mijn vertrouwen in autoriteiten, zowel op persoonlijk als maatschappelijk gebied, was gering. Voor religie had ik geen respect meer en verhalen over spirituele leraren deden mij alleen maar terugdeinzen. Zo was ik jarenlang een zoeker naar de waarheid, die ik aanvankelijk vooral vond in mijn eigen ervaringen en in literatuur die mij op een of andere manier raakte.

Wat is waarheid?

In spirituele kringen wordt waarheid vooral ontdekt door zelfonderzoek. In elke ontdekking die je doet over jezelf ligt een zekere waarheid verborgen. Een waarheid die kan worden aangevuld door nieuwe waarheden. Zo realiseerde ik me op zeker moment mijn bereidheid om voor mensen klaar te staan. Vervolgens zag ik dat een dergelijk gedrag mij een zeker gevoel van eigenwaarde gaf en mij houvast bood. Met beiden is niets mis, maar deze waarheden legden een diepe innerlijke onzekerheid bloot.
Zelfonderzoek voert je alsmaar verder naar een vollediger waarheid. Het vraagt wel van je dat je die waarheid ook echt wilt weten.

In maatschappelijke kwesties is waarheidsvinding veel lastiger. Ze komt tot stand door wetenschappelijk en journalistiek onderzoek, maar de maatschappelijke werkelijkheid is zo complex – opgedeeld als ze is in tal van deelterreinen – dat het niet eenvoudig is om een alles overkoepelende waarheid te onderscheiden.

Dat dit zo lastig is, heeft ook te maken met tal van belangen die op het spel staan en die op hun beurt gekoppeld zijn aan behoeften die we denken te hebben. Behoeften aan spullen bijvoorbeeld. Zo kan het je zomaar gebeuren dat, thuiskomend van een kampeer-, wandel- of fietsvakantie, je je verbaast over al die bezittingen die je jarenlang hebt verzameld. Had je die werkelijk nodig?

In deze coronatijd zijn mensen op gaan ruimen en wat zien we? Kringloopwindels raken overspoeld met overbodige spullen. We zijn eraan gewend geraakt om veel meer aan te schaffen dan we nodig hebben. We zien hoe we er het milieu mee belasten, met dit ‘consumentisme’.
De andere waarheid is dat winkeliers, vervoerders en fabrieken in de problemen komen als wij mensen minder kopen. Zaken gaan failliet en mensen verliezen hun baan en hun inkomen. Dan lijkt de volgende conclusie dat de economie moet blijven draaien en dat betekent dat wij consumenten moeten blijven kopen ook als we al die spullen niet nodig hebben.
Maar als we hiermee doorgaan, dan belasten we het milieu, dat weer consequenties heeft voor het klimaat.

De waarheid is dat we hier voor een duivels dilemma staan, een dilemma dat om een oplossing vraagt voordat het te laat is. Het feit dat we niet goed weten hoe we dit moeten aanpakken, maakt het lastig om onze ogen hiervoor open te houden en toch is dat wat er van ons wordt gevraagd.

Een open mind

Of het nu gaat over onze innerlijke zoektocht of over onze weg door de maatschappelijke dilemma’s, in alle gevallen vraagt de zoektocht naar waarheid om een open mind. Ze vraagt bereidheid om aannames los te laten, overtuigingen te laten gaan. Ze vraagt om het ongemakkelijke onder ogen te zien.

Onze manier van leven heeft grootschalige armoede opgelost en grote bevolkingsgroepen welvaart verschaft. En vijftig jaar geleden wisten we al welke gevolgen onze leefwijze heeft voor het klimaat; in 1970 werd de eerste Aardedag gehouden. Het duurde tot enkele jaren geleden, voordat we de consequenties van onze leefwijze mondiaal onder ogen wilden zien en nog zijn er fervente ontkenners.

Daadwerkelijke actie die de verdere vernietiging van de biodiversiteit en de opwarming van de Aarde stoppen, is lastig omdat er zoveel verschillende belangen spelen. De zaak Shell, het toneelstuk van Rebekka de Wit en Anoek Nuyens, toont ons de vele perspectieven die er zijn op de verandering van het klimaat.
Hieronder ligt in dit geval één waarheid waaraan de meesten niet langer twijfelen: als we niets doen, verliezen we de rijkdom en schoonheid die Aarde kan zijn. We verliezen onze habitat, onze woning.

Een open mind vraagt moed om een waarheid te onderkennen waarvoor we jaren collectief onze ogen gesloten hielden. Moed om voorbij ons gewoonteleven te kijken, voorbij grenzen die we onszelf hebben gesteld. Moed om onze verdrongen gevoelens te onderzoeken, om die gedachte: ‘Daar heb ik geen verstand van, dus dat laat ik maar gaan’, opzij te zetten. Moed om te erkennen dat we in dit verband veel nog niet weten.

Niet weten

Niet weten vormt de basis van elk onderzoek of dat nu gaat om zelfonderzoek of een onderzoek naar kennis. Zo’n 600 jaar geleden begonnen onze westerse voorouders het niet-weten te omarmen. Dat opende, aldus Yval Noah Harari, geschiedenisdocent aan de Hebreeuwse universiteit in Jeruzalem en auteur van Sapiens, hun ondernemingsdrift.(1) Ze bemanden schepen om verre kusten te verkennen. Ze ontdekten nieuwe dingen en ontwikkelden hun kennis.

Behalve wetenschappers, hadden ze ook soldaten aan boord genomen. Ze onderzochten niet alleen, veroverden niet alleen kennis, maar ook de landen en hun bevolking. Kennis gaf hen een gevoel van superioriteit over degenen die deze kennis niet bezaten. Zo legitimeerden ze de veroveringen. Ze lieten de door hen veroverde bevolking voor hen werken, beloofden hen een beter leven en de veroveraars werden er alsmaar rijker van. Kennis werd macht.(2)

Technologie

Rijkdom werd ook geïnvesteerd in de ontwikkeling van meer kennis. De wetenschap bracht ons technologie en daarmee macht over ons leven en onze welvaart. We onderzochten de werking van stoom en stoommachines, de eerste mechanische werktuigen die het werk van mensen overnamen. Technologie vroeg om grondstoffen en zo veroverden we ook dat uitgestrekte gebied onder de grond dat met steeds grotere machines werd bewerkt waardoor we steeds meer grondstoffen omhoog konden halen.

De technologie heeft inmiddels een hoge vlucht genomen. Ze bracht ons de automatisering, gaf de wetenschap een enorme boost, en biedt steeds meer mogelijkheden tot controle, tot grip op het leven.(3)

Technologie is niet los te zien van mechanisatie, als we dat woord – in navolging van Harare – ook overdrachtelijk gebruiken. Dan zien we hoe we ons vee behandelen alsof het machines zijn. Kalfjes worden al jong weggehaald bij hun moeder zodat de melk beschikbaar komt voor menselijke consumptie. Koeien worden kunstmatig geïnsemineerd zodat er meer kalfjes komen. Dat gebeurt ook met varkens. Zij worden opgesloten in beperkte leefruimten zodat ze nauwelijks nog kunnen bewegen en sneller vet ontwikkelen. We mechaniseren planten door virus resistente zaden te kweken.
Dieren en planten zijn objecten geworden die we voor het eigen gewin kunnen inzetten. Het feit dat zij bewustzijn hebben en gevoelens kennen – iets waarover we ook iets lezen in de bijdrage van Jolanda – daar houden we weinig of geen rekening mee.(5)

En hoe zit dat dan met onszelf? Hebben wij onszelf ook niet ‘gemechaniseerd’?

Een keurslijf

Het lijkt erop dat we op allerlei terreinen van ons leven steeds meer moeten produceren, alsof ook wij machines zijn: hogere prestaties op school en op het werk, waar we targets moeten halen. Thuis moeten we de perfecte partner en ouder zijn. Proppen we onszelf hiermee niet in een keurslijf van eisen en verwachtingen?(4) En streven we er vervolgens niet naar om aan al die verwachtingen – van anderen en van onszelf – te voldoen, opdat we tevreden kunnen zijn over onszelf, trots kunnen zijn?
Natuurlijk, er zijn altijd uitzonderingen, mensen die hier niet, of niet meer, aan meedoen. Maar hoe zit dat eigenlijk voor jou, voor mij?

Tevredenheid geeft ons een goed gevoel en dat is fijn. Maar we moeten dat gevoel wel vast proberen te houden. Dat lukt alleen als we onszelf telkens opnieuw vertellen hoe goed we het hebben gedaan. We creëren nieuwe verwachtingen, leggen onszelf nieuwe eisen op, op zoek naar het volgende goede gevoel. En de eisen die we onszelf stellen, moeten wel binnen een zeker tijdsbestek bereikt worden, anders vallen we onszelf tegen. Hebben wij onszelf zo ook niet ‘gemechaniseerd’, in een structuur gestopt?

Een lastige, misschien ook pijnlijke kwestie, maar toch, hoe is het om die vraag te stellen?

Zo vraag ik me af of het schrijven zelf voor mij eigenlijk ook niet een keurslijf is geworden. Mijn laatste boek is af en ik ben heel blij met het resultaat, heel blij. Het heeft wel veel meer tijd gevraagd dan ik had verwacht en toen ik eraan begon twee jaar geleden lagen er al andere schrijfsels op de backburner te wachten. Die dringen zich nu op. Ik voel de druk die dat geeft en schrijven vraagt tijd, aandacht en toewijding.

Ja, ontdek ik al onderzoekend. Als het niet de tijd mag kosten die het vraagt, als iets eerder af moet zijn, sneller moet gaan of gemakkelijker. Als ik me mee laat voeren in de stroom van de tijd waar alles sneller af moet zijn en geen tijd mag kosten.

Maar schrijven kost tijd. Schrijven vraagt het ordenen van mijn gedachten, het leggen van verbanden, het zoeken naar de juiste woorden en een voortdurend bevragen van mezelf en de werkelijkheid om me heen. Het is een zoektocht die liefde vraagt voor de waarheid. En waarheid vraagt zorgvuldigheid en nuance. Als ik dat alles kan opbrengen, als ik geduldig kan zijn, dan is schrijven geen keurslijf.

Zelfonderzoek

Zelfonderzoek dient niet alleen onze innerlijke ervaringen en drijfveren. Het breidt zich haast als vanzelf uit naar ons dagelijks leven. En naar de wereld in haar geheel. Het is niet zo moeilijk om te zien dat we met de huidige levenswijze niet alleen ons leefgebied, Aarde zelf, aantasten; we oefenen ook grote druk uit op onze gezondheid. Burn-out en overspannenheid zijn in de laatste twintig jaar enorm toegenomen, ook onder jongeren.

Zo kan zelfonderzoek leiden naar die prangende vraag: ‘Waar zijn we hier mee bezig? ’Willen ‘wij’ dit eigenlijk nog wel?’

Het vraagt heel wat om die druk te stoppen die ons collectief lijkt voort te stuwen naar meer, naar verder, naar de volgende vooruitgang. Het vraagt wat om tijd en energie niet langer te zien als iets dat ‘veel kost’, maar als iets dat ruimschoots voorhanden is. Daar is een ander vermogen voor nodig, een andere gave nodig: de gave van het hart.

Verlangen

Als ik met cliënten spreek over hun doelen en hun verlangens, dan gaat dat niet over ‘meer willen hebben of bereiken’. Het gaat bijna altijd over innerlijke rust, over die diepe acceptatie om te mogen zijn wie ze zijn. Er is een verlangen naar een realiteit die geen druk uitoefent en geen verwachtingen schept. Hier spreekt het hart.

Als ons hart de ruimte zou krijgen, dan zou het minder lastig zijn om het roer om te gooien. Maar hoe ‘doe’ je dat?

Als we onze geschiedenis – en dan voor het gemak alleen die van de laatste 500 jaar – onder ogen zien, dan zien we dat die drang om te veroveren, om door te gaan, om – zo lijkt het – het leven voor te willen zijn, diep in ons is ingeprent. Die drang verdrijf je niet zomaar uit je bewustzijn. Je krijgt het handelen en de gevoelens die daarmee verbonden zijn, niet zomaar een andere kant op gestuurd. Wezenlijke veranderingen roepen onzekerheid op en angst. We hebben daar moed voor nodig maar ook wil.

Wil

Wilskracht is als een spier die we kunnen trainen. Die wilskracht – vaak gebruikt om te veroveren –kunnen we ook inzetten om onszelf te bevragen, om te onderzoeken welke waarden van wezenlijk belang zijn, voor jou en mij, voor ons. Wilskracht om onze onzekerheid en onze kwetsbaarheid, onze onderlinge afhankelijkheid onder ogen te zien. Wil om het roer om te gooien en nieuwe wegen in te slaan.

De laatste pakweg 75 jaar hebben ons Westerlingen grote vooruitgang en welvaart gebracht, maar de wegen die daartoe hebben geleid, helpen ons nu niet langer verder. Je kunt de problemen niet oplossen met dezelfde middelen waardoor ze zijn veroorzaakt.

Het is de liefde voor de waarheid die ons kan helpen om nieuwe wegen te vinden. Hier is niet langer alleen ons verstand aan zet. Hier wordt een beroep gedaan op ons hart. Dat hart dat roept ons al jaren; het knaagt al jaren aan ons bewustzijn. Het roept ons op om te luisteren naar dat wat we ten diepste verlangen.  Als we onze wil inzetten om het tij te keren dan krijgt ons hart de ruimte om ons een nieuwe weg te wijzen.

© Lenie van Schie 1 februari 2021

Noten

  1. Yval Noah Harari, Sapiens, Een kleine geschiedenis van de mensheid. Thomas Rap, 2016. Eerste druk 2012.  Zie met name pag. 305 e.v.
  2. Idem, Hoofdstuk 17, De raderen van de industrie, pag 360 e.v.
  3. Deze ontwikkeling is mogelijk geworden door het kapitalistische systeem. Wetenschap, imperialisme en kapitalisme vormen samen een drie-eenheid. Zie Harare, hoofdstuk 16, Het kapitalistische credo, met name pag. 336. Kapitalisme kan ervoor zorgen dat iedereen er beter van wordt, mits de rijken hun geld investeren in werkgelegenheid voor velen. Het is er echter op gebaseerd dat er altijd en voortdurend meer moet worden geproduceerd. De circulaire economie zou hier een oplossing kunnen bieden.
  4. Zie noot 2
  5. Dat dieren gevoelens hebben wordt algemeen aangenomen. Of dat met planten ook het geval is wordt betwijfeld. Toch zijn er studies die aantonen dat planten reageren op verschillende manieren van aanraken.

2 reacties voor Liefde voor de waarheid (Lenie van Schie)

  1. Janny Ennes 08/02/2021 op 09:38 #

    Lieve Lenie, ik heb gesmuld van jouw woorden en zal zeker dit steeds opnieuw willen lezen.
    Ik struikel en kom boven. De weg met vele leermomenten. En ervaar ook dat mijn veerkracht en lef nodig is om het anders te doen. Vaak pijnlijk.
    De relatie / verbinding met mezelf steeds onder de loep.
    Het zijn de kleine dingen die het doen…werd er gezongen.
    Voor mij iwerken muziek en meditatie helend..
    Ach het zijn mijn woorden in reactie op die van jou…
    Dag Lenie, het ga je goed!!

    • Lenie van Schie 08/02/2021 op 12:01 #

      Hai Janny, wat fijn dat mijn woorden je raken en fijn dat we op deze manier en soms via FB en tijdens de meditatie, contact met elkaar hebben. Dank voor je reactie en ja, het zijn vooral de kleine dingen….. liefs, Lenie

Geef een reactie