Levenslessen uit ‘De Keuze’ (Frederike Doeleman)

Iedereen krijgt zo zijn levenslessen op zijn bordje, maar worden ze ook geconsumeerd?

Een lastige vergissing

In dezelfde week, waarin ik in de Volkskrant het interview met Edith Eger, wel omschreven als ‘De ballerina van Auschwitz’,  lees – waarover later meer – krijg ik op buitengewoon agressieve wijze in woord, stemvolume en blik, de wind van voren van een medemens. Louter, omdat ik bij vergissing de naam van haar ex-echtgenoot in plaats van die van haar zoon gebruik. ‘Zet die man nu eindelijk eens na 15 jaar uit je systeem!’ roept zij bij herhaling uit. Ik ben vrij secundair in mijn reacties, zeker wanneer ik met woede geconfronteerd word. Ik voel het wel in mijn lijf en later realiseer ik mij, dat haar reactie mij raakt, in negatieve zin. Niemand hoeft mij te zeggen wie ik al dan niet ‘in mijn systeem’ moet houden, àls ik daar al enige invloed op heb! Ik heb de opleiding Systemisch coach gevolgd en weet wel het een en ander af van familiesystemen.

Het komt mij voor dat hier sprake was van projectie: zij probeert nog steeds na 15 jaar met alle macht haar ex-echtgenoot uit haar systeem (lees: familiesysteem) te krijgen, hetgeen haar echter nooit zal lukken. Hij is immers de vader van haar kinderen. De lessen voor mij om hieruit te leren: afstand bewaren tot mensen, die niet in staat zijn tot een contact op basis van gelijkwaardigheid en respect, en niettemin compassie ontwikkelen. Dat laatste is voor mij in deze situatie a hell of a job.

Edith Eger

Kom ik dan terug op Edith Eger; wat een wereld van verschil in het verwerken van pijn, woede en verdriet. Ik lees het interview met  steeds vochtiger wordende ogen, tot op het eind de tranen op het papier druppen. Wat raakt mij? Zó veel: haar kracht, haar wijsheid, haar flexibiliteit, haar vermogen tot accepteren, haar relativeringsvermogen, haar humor. Deze geraaktheid werkt inspirerend.
Aanleiding tot het interview is de uitgave van de Nederlandse vertaling van haar boek: De keuze. Zij vertelt hierin haar levensgeschiedenis en verwoordt – aan de hand van haar eigen levenspad – haar missie, die zij als psycholoog/therapeut steeds heeft uitgedragen, nl. mensen begeleiden bij het verwerken van trauma’s en daarbij hen doen beseffen, dat iedereen voor vrijheid kan kiezen.
Op 16-jarige leeftijd kwam zij met zusje en moeder in Auschwitz aan. Haar vader en moeder werden meteen afgevoerd en vergast. Omdat zij een dansopleiding volgde, werd zij er door Mengele uitgepikt.  Zij overleeft het kamp ternauwernood en weet alsnog een leven op te bouwen, waarin zij veel voor andere mensen heeft betekend.

Hoe kunnen er zulke grote verschillen tussen mensen zijn bij het omgaan met tegenslag: van incidentele pijnlijke ervaringen tot diep ingrijpende trauma’s? Edith had een wijze moeder, die haar vertelde over de vrijheid van de binnenwereld en de vrijheid om keuzes te maken. Daarnaast speelt het karakter zeker ook mee; ik doe een poging Edith Eger te plaatsen in het enneagram. Dat is natuurlijk een riskante onderneming, immers louter en alleen op grond van een interview. Niettemin ben ik geneigd haar te zien als een type 7, de levensgenieter, die gegroeid is naar type 1, de hervormer. Zij heeft zichzelf – ondanks wat zij heeft moeten meemaken – niet  toegestaan om terug te zakken naar de ongezonde kanten van type 5, de beschouwer. Dan zou zij zich juist na al die verschrikkelijke ervaringen hebben teruggetrokken, zonder nog geloof en vertrouwen in de mensheid te hebben.

De weg naar vrijheid

De vrijheid om keuzes te maken doet mij ook denken aan het enneagram als procesmodel om de weg naar vrijheid te illustreren. Dit model is ontwikkeld door Willem Jan van de Wetering.  Met het enneagram wordt de weg gevisualiseerd, die een kind in zes fasen (0-6 maanden, 6 maanden-2 jaar, 2-6 jaar, 6-12 jaar, 12-16 jaar  en 16-21 jaar) doorloopt van geboorte naar volwassenheid. Daarna herhaalt zich dat steeds weer. Als een stap in de kindperiode beschadigd is, kunnen ook andere stappen beschadigd raken, wat als een trigger kan werken in het verdere leven.

De twaalf kernverlangens gekoppeld aan die opvolgende levensfasen zijn de basisbehoeften van een kind:
zorg en geruststelling bij 0-6 maanden,
vertrouwen en bewondering bij 6 maanden-2 jaar,
aanmoediging en goedkeuring bij 2-6 jaar,
begrip en respect bij 6-12 jaar,
erkenning en bevestiging bij 12-16 jaar,
waardering en acceptatie bij 16-21 jaar.

Van de Wetering: ‘Door de weg naar vrijheid en de kernverlangens te helen, stopt het zoeken en voel je je compleet. Dan ben je vrij om de keuzes te maken die je wilt maken en jouw pad te volgen op weg naar zelfrealisatie.’  Waardering en acceptatie in de laatste fase van de cyclus heeft Edith Eger van haar ouders niet meer kunnen krijgen. Zij moest daar dus zelf aan werken op haar persoonlijke weg naar vrijheid, evenals het helen van zichzelf van de opgelopen trauma’s.

Levenslessen

Wat neem ik hiervan mee en wat kan ik, wat kunnen wij hiervan leren?  Er zit zo veel wijsheid in het interview, dat ik hier  slechts enkele citeer:

Haar moeder: ‘Niemand kan je afnemen wat er in je hoofd zit.’
Hans Keilson, schrijver en psychiater wiens ouders stierven in Auschwitz: ‘Leer leven zonder vijanden, al het andere is gevangenschap.’
Edith Eger zelf: ‘Laat nooit een ander definiëren wie jij bent.’
En ten slotte natuurlijk haar cruciale, alles omvattende boodschap: ‘Ieder heeft de vrijheid om keuzes te maken.’

 Ik kies mijn pad, nóg bewuster!

© Frederike Doeleman, 1 december 2017

Bronnen:
Het interview met Edith Eger staat in de Volkskrant.
Willem Jan van de Wetering, Het Enneagram, De weg naar vrijheid, 2016

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie