Kunst als gereedschap 2 (Frederike Doeleman)

In deze column bespreek ik hoe kijken naar de natuur in kunstuitingen onze psychologische tekortkomingen kunnen helen.

De helende werking van de natuur

We weten dat de natuur een helende werking heeft. De natuur kan ons tot rust brengen, in verwondering over de veelzijdigheid en de voortzetting van het leven. In de natuur zelf zijn is niet altijd mogelijk. Luisteren naar muziek, die een relatie met de natuur heeft, kan je thuis doen. Kijken naar kunstwerken, die een relatie met de natuur hebben, eveneens, is het niet naar originele werken aan de wand, dan toch kopieën of afbeeldingen in boeken. En anders zijn er ook nog openbare ruimtes, musea en galeries. De schrijvers van het boek Kunst als therapie, waaraan ik in mijn vorige column al aandacht besteedde, wijden ook een hoofdstuk aan de natuur.

Herinneringen aan de natuur  

Rode bomen V

In de kunst wordt heel veel ‘naar de natuur’ gewerkt, in schilderijen, tekeningen, grafiek, beelden. Soms kan een kunstwerk een herinnering oproepen aan iets ouds, wat vreugde kan veroorzaken, maar ook pijn. Bij één uit de serie schilderijen ‘Rode bomen’ van Dirk Koopman was het frappant om het verschil in ervaring door een echtpaar te zien. De vrouw was helemaal verrukt van het schilderij – een verbeelding van een bos van boomstammen in helderrode gloed – ; de man daarentegen vond het doek beangstigend en wilde er snel van weglopen. Kwam er een oude angstwekkende ervaring naar boven, die hij liever niet onder ogen wilde zien? Het zou een therapeutische werking kunnen hebben om er juist wel bij te blijven en zo tot meer zelfinzicht te komen; door de oude angst, die bij het  kijken naar een kunstwerk opkomt te  herkennen, en vervolgens te laten verglijden (in dit geval is het immers niet meer dan olie op linnen!).

Op het ‘Domaine’ van Château La Coste in Zuid-Frankrijk komen kunst en natuur wel heel mooi samen. Het is een wijndomein, waarop de eigenaar door verschillende vermaarde architecten paviljoens heeft laten bouwen voor tijdelijke exposities. In het paviljoen van Renzo Piano zijn foto’s te zien op groot formaat van zeegezichten, de zogeheten ‘Seascapes’ van Hiroshi Sugimoto. Dit is werk om lang bij stil te staan en op je in te laten werken;  het kan je helpen om weer in balans te komen door de rust die ervan uit gaat. Hiroshi Sugimoto op zijn site: … Every time I view the sea, I feel a calming sense of security, as if visiting my ancestral home; I embark on a voyage of seeing. Iemand, die er juist onrustig van zou worden, zou de tijd kunnen nemen en zich kunnen afvragen waar dat door komt. In het algemeen staan we veel te kort stil bij kunstwerken, nemen we niet de tijd om te begrijpen wat de opgeroepen gevoelens ons willen zeggen.

Verlangen naar het zuiden

Vallée de la Cèze I

In het boek is onder het kopje ‘Verlangen naar het zuiden’ de eerst getoonde afbeelding ‘Goethe bij het raam in Rome’ (1787) van Johann Heinrich Wilhelm Tischbein. Van zijn verblijf in Italië op 38-jarige leeftijd verklaarde Goethe, dat Italië was waar hij werkelijk thuishoorde. Hij zou zelfs gezegd hebben, dat hij spijt had van alles wat er tot dan toe in zijn leven gebeurd was!  Nu zal het niet alleen de natuur, maar ook de rijke cultuur van Italië geweest zijn, die hem zo diep getroffen heeft.           
Het zuiden, waarmee ik doel op de landen rond de Middellandse Zee, heeft op ons noorderlingen een grote aantrekkingskracht. Voor kunstenaars niet alleen door het landschap, maar vooral ook door de bijzondere werking van het licht.

Maar zo ver hoeven wij ook weer niet te gaan. In ons eigen zuiden lieten kunstenaars als Piet Mondriaan en Ferdinand Hart Nibbrig zich inspireren door het Zeeuwse licht. In Domburg in Zeeland bevindt zich het museum Marie Tak van Poortvliet, vernoemd naar Marie Tak van Poortvliet, die er begin 20ste eeuw onder meer genoemde kunstenaars ontving. De site van het museum onder het kopje geschiedenis: ‘Badplaatsen lijken van nature kunstenaars aan te trekken. In Domburg werd die aantrekkingskracht nog verhoogd door de ongekunstelde schoonheid van de omgeving, de bijzondere lichtval langs de kust en de weerschijn ervan over het land van Walcheren. Het grillige duinlandschap, de altijd weer anders lijkende zee en de oude bossen die de dorpskern omzomen hebben vele dichters, componisten en schrijvers, maar vooral ook schilders geïnspireerd.’   

 Zeeuws licht

Verlangen naar de natuur is geworteld in onze eenheid met de natuur. Voor de één is het besef daarvan groter dan voor de ander. Kunstenaars kunnen ons helpen om dat besef naar boven te halen en wellicht vanuit een diep geworteld verlangen een andere wending aan ons leven te geven. Is het niet toepasselijk, de titel van de zomerexpositie? Die luidt: Langs paden van verlangen.

 Mijn volgende en laatste column aan de hand van Kunst als therapie zal gaan over het thema ‘Voorbereiding op de herfst’.

© Frederike Doeleman, 1 augustus 2017

Bronnen:
Alain de Botton en John Armstrong, Kunst als therapie, uitgeverij Phaidon
De site van Dirk koopman.
De site van Chateau la Coste.
Seascapes van Sugimotoo Hiroshi.

De expositie Langs paden van verlangen in het Museum Marie Tak van Poortvliet loopt tot 12 november 2017.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Reacties gesloten.
Do NOT follow this link or you will be banned from the site!