Hoe Vrij is mijn Wil? (Yoyo van der Kooi)

Hoe komt het dat dingen zo vaak anders gaan dan we gepland hadden? Wat bepaalt welke keuzes we maken en welke beslissingen we nemen? Voor mijzelf ben ik tot de (voorlopige) conclusie gekomen dat vrije wil een illusie is.

Plannen…

Toen ik vanochtend vroeg wakker werd met het voornemen om aan deze column te beginnen viel mijn oog op de paperassen, kleren en spullen om mij heen die zich al maanden opstapelen en ik besloot om in ieder geval eerst een uurtje wat ruimte te scheppen in mijn slaapkamer.

Wat ik tegenkwam in die stapels vroeg echter hier en daar om acute actie. Dus zat ik afwisselend achter mijn computer voor een mailtje of een aantekening in mijn agenda, handelde telefoontjes af of liep al redderend heen en weer.

Toen ik even de tijd nam om mijn blaas te legen zag ik de volle wasmand in de badkamer.
Nou ja, tussentijds even een wasje draaien leek mij ook een goed idee. Maar dan moest ik natuurlijk wel eerst de waslijnen leegmaken.

Intussen stond de zon al boven de daken en ik bedacht dat het verstandig was om toch nu maar mijn ochtendwandeling naar het Sonsbeekpark te maken en dan vol frisse energie aan het schrijven te gaan. Dat was lekker, even de benen strekken en de vogels horen zingen. Een halve appel, een mandarijn en een stukje banaan mee als ontbijt.

Thuisgekomen besloot ik voor vandaag af te zien van mijn yoga-oefeningen, maar nog wel even de afwasmachine in te pakken. Daarna maakte ik een lekker kopje koffie – met veel slagroom – klaar en installeerde mij in mijn ‘bedkantoor’ om aan het verhaal te beginnen. Nadat ik de eerste regels had geschreven kreeg ik de ingeving om nog even op YouTube een filmpje op te zoeken dat ik onlangs had gezien en dat aansloot bij het onderwerp van deze column.

Van het ene filmpje kwam het andere en midden in het vierde filmpje werd ik opgeschrikt doordat een dierbare vriend die ik al een tijdje niet had gezien ineens breed lachend in de deuropening van mijn slaapkamer stond. Hij was toevallig in de buurt. Wat gezellig! Het was inmiddels half één en koffie had hij al gehad. Maar ik had nog een pan raapsteeltjessoep van gisteren en crackers met Franse kaas en marmelade, dus zetten wij ons aan tafel voor een vroege lunch. Wat hadden we veel bij te praten!

Tegen half drie namen we toch maar afscheid van elkaar, want ik wilde nu echt aan de gang met mijn column. Maar terwijl ik de lunchtafel afruimde werd er op het raam geklopt. Daar stond één van mijn levenskunst-leerlingen met zijn dochter, uit Nijmegen. Zij moesten vandaag in Arnhem zijn vanwege haar auditie voor de theaterschool – en dat was vlakbij waar ik woon, dus…

“Nou, een kwartiertje dan”, zei ik. ‘Ik zit met een deadline!’. Helemaal goed. De soep was nog een beetje warm en daar hadden ze wel trek in. Ook nu verdween de tijd in de conversaties en toen ik ze een uur later uitliet en de draad weer wilde oppakken voelde ik dat ik eigenlijk meer toe was aan een namiddagdutje. Dus kroop ik even lekker onder mijn donsdeken. Toen ik verkwikt weer wakker werd keek ik op mijn smartphone. Het was tegen half zes en ik zag ook een WhatsApp-bericht van één mijn cliëntes. Of ik even tijd had voor een telefoongesprek, omdat zij zat met een dilemma waar ik haar mogelijk bij zou kunnen helpen.

Ik schonk een glas rosé in en nestelde mij voor dit gesprek met wat macadamia noten in de gemakkelijke stoel onder het afdakje in mijn achtertuin, waar op dit uur van de dag de namiddagzon schijnt. Gelukkig kon ik de cliënte inderdaad helpen met haar besluitvorming. Daarna genoot ik nog even van mijn drankje en zette mij vervolgens dan toch eindelijk aan het schrijven.

En wat er gebeurt…

Ik weet niet hoeveel lezers dit verhaal herkennen, maar voor mij illustreert het dat wij minder in de hand hebben dan we doorgaans denken.

En dat is ook logisch: ons denken en handelen wordt enerzijds gestuurd door onze erfelijke eigenschappen (die via onze ouders en miljarden voorouders teruggaan tot de oertijd – en als we nog even verder kijken tot de oorsprong van het universum dat de voorwaarden heeft doen ontstaan voor het leven hier op aarde). Anderzijds wordt ons ‘erfelijk’ doen en laten beïnvloed door de omstandigheden waaronder wij geboren zijn, onze conditionering en de ervaringen die wij hebben opgedaan in de loop van ons leven. Zij bepalen voor een groot deel onze interpretaties, conclusies, overtuigingen en zienswijzen.

Neurologisch onderzoek schijnt te hebben aangetoond dat een seconde voordat wij bewust besluiten een actie te ondernemen dit besluit al is genomen door het onbewuste deel van ons brein, waar wij geen zeggenschap over hebben. Ook hebben wij weinig of niets van doen met onze lichaamsfuncties (we kunnen bijvoorbeeld niet met onze bewuste wil (langer dan een aantal minuten) stoppen met ademen, onze ontlasting tegenhouden of het kloppen van ons hart stilzetten.

Je zou dus kunnen concluderen dat wij ‘gebeurtenissen’ zijn die zich voltrekken in de kosmische gang der dingen. En dat de enige keus die wij hebben is: ja zeggen tegen wat zich per moment aandient – van binnen of van buiten – of ons ertegen verzetten. Dit maakt mijns inziens het verschil tussen een relaxed en een gefrustreerd mens. En mogelijk hebben we zelfs die keuze niet, maar wordt ook dit bepaald door onze genen c.q de omstandigheden/ervaringen.

Nature and/or nurture…, epigenetica… De moedereend met haar uit de kluiten gewassen jongen in het Arnhemse Sonsbeekpark maakt zich er niet druk om!

Ikzelf trouwens ook steeds minder….

Steeds meer laat ik mij verrassen door en ben ik een verwonderde toeschouwer van wat ik denk, voel of doe (in plaats van wat ik besloten had te doen).

Eén ding is duidelijk: de plannen die ik had voor morgen gaan niet door, want ik moet eerst de dingen doen die ik – na het schrijven van deze column – had gepland voor vandaag :-).

Voor de liefhebbers: hieronder mijn gedicht ‘De Slapende Boeddha’, dat mooi bij dit verhaal aansluit.
En linkjes naar een paar YouTube video’s waarin het onderwerp vanuit verschillende gezichtspunten wordt belicht.

De slapende Boeddha

Stil de nacht als eindelijk
‘t Lijf zich uitstrekt en ontspant
Geest tot rust komt en terugkeert
Naar het onbegrensde land

Vage flarden van gedachten
Het voorbijgaan van een trein
Woorden, beelden en structuren
Lossen op in zomaar ‘zijn’

Wie wil nu nog iets bereiken?
Wie heeft nu het hoogste woord?
Waar zijn alle grootse plannen?
Waar wordt nog protest gehoord?

Heel de wereld is verdwenen
Alle drama’s zijn vergaan
Alle zorgen en gepieker
Zijn volledig van de baan

Krijgsgeweld en burenruzies stoppen
Politiek verstomt
Leiders, strijders liggen weerloos
Tot de nieuwe morgen komt

Al die slapende gezichten
Al die hulzen zonder held
Van wie zijn ze, wie bestuurt ze
Als de nacht ze heeft geveld?

Dan, zodra we wakker worden
Wordt de film weer aangezet
En gedreven door gedachten
Springt ons lichaam weer uit bed

In dit Ik-scenario
Lijkt het of we meester zijn
Van ons doen en van ons laten
Van ons leven, van ons brein

Dus we rennen en we jagen
Naar de roem en naar het goud
Maar het wonder dat ontgaat ons
Het mysterie laat ons koud

Tot we op een dag ontwaken
Voor de schat achter de waan
Voor de liefde zonder eisen
Voor de dans van het bestaan

Nu zijn we niet meer gescheiden
Van ons Zelf en van elkaar
Iets bezielt ons, doet ons, leeft ons
Glimlacht stil en kijkt ernaar

En als we nu weer gaan slapen
Gaan we even terug naar huis
Want dat Niets dat eerst zo niks leek
Is ons wezenlijke thuis

“Peace of mind” – detail olieverfschilderij van Yoyo

 

YouTube video’s

The Cosmic Skeptic

Uri Maoz

Sabine Hossenfelder

Alan Watts

Robert Lawrence Kuhn

 

© Yoyo van der Kooi, 1 mei 2021

Reacties gesloten.