Geluk is ook… (Frederike Doeleman)

Naar aanleiding van het boek Gepaste emoties van Mariëtte Baanders onderzoek ik hoe we gelukkiger kunnen worden door het overboord gooien van emotienormen.                                      

Geluk is ook je emoties – woede, angst, verdriet en de daarvan afgeleide emoties – ervaren, herkennen, zonder oordeel accepteren. Wat is dat voor vreemde stelling? Gelukkig zijn als ik woedend ben? Als ik huil van verdriet of als ik sta te trillen op mijn benen van angst? Nee, niet als het daarbij blijft. Het is het begin van een proces, dat ons verder kan brengen, ons kan doen groeien naar meer evenwicht en ja, zelfs naar het ervaren van geluk.

Het boek ‘Gepaste emoties’

De subtitel van het boek luidt De invloed van cultuur op ons gevoelsleven. Baanders onderscheidt emotienormen en gedragsnormen. Bij de eerste gaat het om emoties voelen, bij de tweede om emoties uiten.
Heersers hebben altijd aangevoeld, dat het goed is om een uitweg te bieden aan emoties. In de Romeinse tijd kon dat bijvoorbeeld in de arena met spelen, waar het er heftig aan toe ging. In de Middeleeuwen met openbare terechtstellingen op het marktplein. Maar die spelen en terechtstellingen waren tegelijkertijd ook bedoeld als waarschuwing om je buiten die specifieke setting volgens de dan geldende normen te gedragen. Tegenwoordig biedt kijken naar sport een belangrijke uitweg voor emoties. Dat onze samenleving hoe langer hoe meer emotionaliseert zal niemand ontkennen. Denk aan het recente overlijden van de burgemeester van Amsterdam. De hele stad leek overmand door verdriet. Duizenden mensen hebben het condoleanceregister getekend. Iets langer geleden alle emoties rond de MH-17 ramp. En in vervolg daarop dit jaar nog de volkswoede, die werd ontketend door het blog van Hanina Ajarai, die erkende dat die ramp haar juist niets had gedaan. Baanders houdt in haar boek een pleidooi voor het overboord gooien van emotie- of gevoelsnormen en het verstevigen van gedragsnormen.

Specifieke emoties

Emoties kunnen heel sterk ervaren worden, bv. woede. Maar realiseren we ons, dat wrevel, wrok, ergernis, ongeduld, kritiek ook vormen van woede zijn? En bij angst, realiseren wij ons, wanneer het zweet in de handen staat, we staan te trillen, we wegkijken, dat er dan ook sprake is van angst? Een lip die begint te trillen, ogen die vochtig worden, neerslachtigheid; herkennen we dat als verdriet? Er zijn zo veel vormen en – al dan niet bewuste – ervaringen van emoties.
Alle vertellen ze ons iets, terwijl we geneigd zijn – wanneer het ‘negatieve’ emoties zijn – om ze zo snel mogelijk weg te werken. De ‘positieve’ emoties houden we liefst zo lang mogelijk in stand. Maar in de kern zijn er geen negatieve of positieve emoties, want die adjectieven houden al een oordeel in. Laat staan verdere oordelen als ‘Wat stom, dat ik nu bang ben’, of ‘Ik heb toch helemaal geen reden om verdrietig te zijn’. ‘Nu doe ik het verdomme weer niet goed!’ Allemaal vormen van zelfkritiek, waarmee we onszelf naar beneden halen.

Wake-up call

Wanneer we de emoties zien als een wake-up call en bereid zijn om naar ze te ‘luisteren’, zonder oordeel, kan dat inzicht geven. Het kan zijn, dat er oude pijn naar boven komt. Door de emotie  zonder oordeel te laten zijn, lost die vaak vanzelf op of kunnen we haar relativeren. Dit alles, voordat we besluiten om er iets mee te doen, hetzij voor/naar onszelf, hetzij naar buiten. Emoties uiten zich vooral lichamelijk. Let dus op reacties van het lichaam. Wat voel ik? Welke lichamelijke symptomen ervaar ik, waarom gebeurt dit juist nu? Als je dit steeds doet ga je wellicht patronen zien en de oorzaak herkennen.
Zo heb ik bij mijzelf vaak vormen van ongeduld, ergernis, wrevel (woede!) nervositeit, onrust (angst!) en neerslachtigheid, gedeprimeerdheid, brok in de keel (verdriet!) ervaren. Als ik dan kan inzien, dat oude pijn of vereenzelviging met (oude) pijn van een ander opkomt, kan ik het gaan relativeren, me voorhouden dat elke emotie van voorbijgaand aard is. Het vraagt om oefening; hoe vaker we zelfonderzoek doen door te ervaren, hoe meer baat we erbij hebben.

Emotienormen                                                   

Wat is vaak nog het probleem? Hier was het boek van Baanders een eyeopener voor mij. Er zijn in de samenleving niet alleen – terecht – gedragsnormen met betrekking tot onze emoties, maar er zijn ook veel emotienormen. Dat wil zeggen, dat we bepaalde emoties niet bij onszelf zouden mogen ervaren. Dit kan leiden tot het diep wegdrukken ervan, wat leidt tot ophoping ergens diep van binnen. Wanneer dat gebeurt kunnen we niet werkelijk onszelf zijn, maar bovendien ligt het gevaar op de loer, dat die bundel emoties op enig moment als explosie naar buiten komt, in weerwil van onszelf. Wat te denken van al die agressiviteit bij intimidatie, mishandeling en doodslag? Dat komt echt niet van één keer boos, angstig of verdrietig geweest te zijn. Het kan zelfs zo ver gaan, dat het geweten – dat bij elk mens in de kern aanwezig is – zo ver weggedrukt wordt, dat er geen contact meer mee is. De voorbeelden liggen voor het grijpen.

Op de loer

Baanders beschrijft, dat het leven in overeenstemming met emotienormen niet alleen lichamelijke vermoeidheid tot gevolg heeft, maar ook kan leiden tot emotionele uitputting en zelfs burnout. Ontkenning van emoties zou zelfs het immuunsysteem kunnen aantasten en leiden tot infectieziektes. Vooral diegenen “die zulke afgekeurde emoties wel met enige regelmaat ervaren en zichzelf erom veroordelen, zijn het meest vatbaar voor de hier genoemde lichamelijke en psychische gevolgen op lange termijn”. In Frankrijk wordt de zwaarte van de emotienormen en de negatieve consequenties ervan wel ‘le poids de la société’ genoemd.

Gedragsnormen  

Weg met de emotienormen dus, maar dat geldt natuurlijk niet voor gedragsnormen. Die zijn nodig, zeker in onze samenleving waarin mensen steeds meer dicht op elkaar leven en de social media ons leven hoe langer hoe meer binnendringen. Ik ben eens op zoek gegaan naar een buurman of -vrouw, bij wie de muziek dermate hard stond, dat wij in de tuin geen woord konden wisselen. Ik kwam terecht bij een jonge man op 1,5 km afstand! Hij zette weliswaar meteen de muziek uit, maar zijn moeder schold mij in de grofste bewoordingen uit, waar ik mij wel mee bemoeide! Zij dreigde zelfs de politie op mij af te sturen; lak aan gedragsnormen dus. Het is maar een enkel voorbeeld van grensoverschrijding. Iedereen kent er wel een paar in zijn directe omgeving, in de politiek of op het sportveld. En laat ik eerlijk zijn, ik heb ook wel eens een grens overschreden. Dat zou niet gebeurd zijn als ik de emotie, die eraan vooraf ging, zonder oordeel had laten zijn, tot mijn bewustzijn had laten doordringen  en vervolgens onderzocht.  “Respect voor ons eigen gevoelsleven gaat gepaard met respect voor de belevingswereld van ander, zonder er een oordeel over te vellen”, aldus Baanders.

© Frederike Doeleman,  1 november 2017

Bronnen: Mariëtte Baanders, Gepaste emoties, uitgeverij Balans
https://verkenjegeest.com/11-stappen-om-emoties-uiten/

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie