Florence (Lenie van Schie)

Enkele weken geleden was ik in Florence. Op een koude vrijdagochtend in februari stapte ik om 9.00u in Meppel op de trein, om op zaterdagochtend om 7.00u in Florence uit te stappen. Het was een comfortabele reis, maar eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik diverse malen moest overstappen en wachten op perrons om in München de nachttrein te nemen.

Een eerste kennismaking

Het was koud op die vroege Florence ochtend. Ik miste mijn handschoenen. Uit het stationsgebouw komend, de eerste straatstenen onder mijn voeten voelend, keek ik op naar een rozekleurende lucht. Licht dat het duister van de nacht verdrong.
Ik liep door de koude, nauwe straten naar mijn hotel. Aan weerszijden hoge appartementgebouwen, op de begane grond de winkels, eettentjes, cafés. Auto’s en scooters raceten nu al door de smalle straten en op de smalle parkeerplaatsen stonden ze bumper aan bumper en zij aan zij.
Autodampen bleven hangen tussen de hoge gebouwen, boven de ruwe straatstenen, ooit, lang geleden, gehouwen uit rots. Steen en blik, en mensen. Ik had mij Florence voorgesteld als een gouden stad, badend in het zonlicht. Het zou nog even duren voordat ik dat goud zou vinden.

Uitzicht van mijn badkamer. Op de achtergrond een stukje van de dom

Wel vond ik in mijn hotel een prachtige grote kamer op de vijfde verdieping met grote badkamer. Het raam daar geeft uitzicht over daken met tal van halve bouwsels en een wirwar van draden. Naar beneden een smalle koker met daar heel ver beneden een heel kleine vierkante binnenplaats. Een eng gevoel in mijn benen. Als hier brand uitbreekt, kom ik nooit meer weg.
Een dag later kon ik een kamer krijgen op de tweede verdieping. Rondom het tweepersoonsbed kon ik net lopen en de badkamer was piepklein. Er brak nooit brand uit.

De Duomo

De Duomo, de immens grote kathedraal die het centrum van Florence domineert, ligt nagenoeg om de hoek van mijn hotel. Gedurende enkele decennia ontbrak de grote koepel, kon regenwater zo naar binnen door het open dak boven het hoogaltaar. Niemand wist hoe die koepel te bouwen. Het was architect Brunelesschi die hier een bijzonder staaltje bouwmeesterkunst heeft uitgevoerd.  En meer. Als ik dagen later eindelijk toegang heb tot de kerk en onder die enorme koepel sta, ervaar ik ruimte die omhult, die geladen is met leegte die ruimte is.
Op die eerste dag weet ik dat nog niet. Met de Blue Guide van Florence in mijn hand, turend op de plattegrond achterin, zoek ik mijn weg. Aanvankelijk vind ik deze kathedraal niet mooi. Teveel en te druk. De enorme doopkapel, gebouwd op een pre-christelijke krachtplek, staat er dicht bovenop en ontneemt me, vanuit de richting vanwaar ik kom, het zicht op de kathedraal.

Ik loop rond het gebouw, vergaap mij aan de verschillende uitbouwtjes, laag bij de grond tot hoog in de lucht. Mijn jas heb ik strak dichtgeknoopt. De lucht is blauw geworden maar de zon staat nog niet hoog genoeg om het smalle plein eromheen te beschijnen en er staat een koude wind.
Bij de kathedraal staan mensen in een rij te wachten tot – over ruim een uur – de grote deuren opengaan. Ik ontdek dat hier altijd mensen in een rij staan om binnen te kunnen komen. En altijd een man aan de deur die om de zoveel tijd een beperkte groep toelaat. Maar ik heb een plaats gereserveerd voor enkele dagen later, op een specifieke tijd. Ik vind een café en drink er mijn eerste cappuccino. Ik kom bij. Lees wat in de gids die ik in mijn jaszak had gestopt.

Het goud

Het goud vind ik in Museo Bargello, waar naast beelden van Michel Angelo, Middeleeuwse triptieken hangen, met bladgoud bekleed. Ik vind het als ik op zondagochtend de Galleria d’Academia bezoek. En later in het voormalige klooster van San Marco, waar ik voor het eerst in deze grijsstenen stad, iets groens bespeur op het plein voor de kerk en op de binnenplaatsen in het voormalige klooster.
Ik vind het goud ook in het Uffizi, het meest beroemde museum in Florence waar ik, dankzij mijn gereserveerde kaartje, zo naar binnenloop. Ik word opnieuw, en dieper, geraakt door de schilderijen van enkele grote meesters.

Liefde en aanwezigheid

Er zijn veel schilderijen van madonna met kind. Hier is de liefde tussen moeder en kind verbeeld. Het kind dat de armpjes uitreikt naar de moeder, de moeder die het liefdevol vasthoudt. En ja, moeder is niet alleen moeder. In haar gezicht die serene blik. Hier zien we presence, aanwezigheid. De wereld van Essentie, van Zijn, van God, is tastbaar in haar. Was voelbaar in de schilder die dit beeld maakte.

Madonna of humility door Tomasso di Christofor Fini  c 1415

Ik ben diep geraakt, sta lange tijd voor enkele van deze schilderijen stil te kijken. Hoe, vraag ik me voor de zoveelste keer af, hoe werkte de geest en de ziel van de mens in de Renaissance? Ik zie hier geen onderdanigheid en ook geen geloof. Ik zie de innerlijke ervaring van de Goddelijke Dimensie, die andere werkelijkheid, waarover Chris schrijft in zijn stuk over sluiers.

Beato Angelico (Fra Giovanni da Fiesole)

Een geloofsopvatting

Het komt overal terug, met name in de grote koepels van de vele kerken: muurschilderingen van het laatste oordeel. Ik ben er dichtbij, kan de schilderingen bijna aanraken als ik de grote Dom van Brunelesschi beklim en over de rondgang binnen in de Dom loop. Ooit heeft deze rondgang de bouwers van de Dom gediend, nu dient ze de toeristen. Ik zie onderin de hel afgebeeld in afschrikwekkende donkere kleuren met hier en daar een satan, mens en dier, compleet met horens. Er is geweeklaag en de ongelukkigheid van de mensen. Daarboven wordt het lichter, staan de mensen die, sommige weifelend, het pad naar het Licht kiezen.

Deel van de schildering in de koepel, van de grote kathedraal, onderin een stukje van de hel.

Engelen vliegen daar rond en daar zitten ook de heiligen. Ik zie een priester die het frivole gedrag van de mensen veroordeelt en afwijst. En ja, daar in alle glorie en goudheid, Jezus op de troon in een stralende gouden lichtkrans.

Deugdzaamheid

De weg naar de ervaring van Goddelijkheid loopt volgens de kerk niet via de liefde, maar via deugdzaamheid. Je komt er niet met alleen het goede te doen. Het betekent afzien van de geneugten van het leven. De zeven ’hoofdzonden’, in feite aspecten die kenmerkend zijn voor onze ego-identiteit, aspecten als onverschilligheid, jaloezie, hebzucht, angst, moeten worden bestreden. Tegenover elke ‘zonde’, staat een deugd.

“The virtues are inspired by God in man’ soul. They are required by mankind to live a life of righteousness”

De zeven deugden, soms afgebeeld in de vorm van engelen, zijn in het Uffizi zeven vrouwen. Van links naar rechts zien we: Fortitude, Temperance, Faith, Charity, Hope, Justice en Prudence. Deze ‘deugden’ vind je terug in het enneagram; ze worden beschreven in ‘Passions and Virtues van Sandra Maitri, zij het dat ze in dit boek een andere naam krijgen. Terwijl zes van deze deugden zijn geschilderd door Pierro Del Pollaiolo, is Fortitude (standvastigheid) geschilderd door de beroemde schilder Boticelli. En je ziet het verschil. Niet op de foto hierboven, maar staand voor dit grote schilderij wordt de kwaliteit van Standvastigheid, zelfs in een pose die kenmerkend is voor de Renaissance, zo zichtbaar en tastbaar.  

Fortitude by Boticelli

De Arno

Er is meer, veel meer. Zo steek ik de Arno over via de Ponte Vecchio, een brug die volgebouwd is met winkeltjes, bezoek ik de Sancto Spirito kerk en de beroemde Brancacci kapel. Ik ontdek een geweldig restaurant op de vijfde verdieping van het Ospedale degli Innocenti, waar ik uren in de zon zit met uitzicht over de daken van de stad.

Ponte Vecchio

Op de laatste dag besluit ik om Fiesole te bezoeken. Ik wil iets meemaken van de omgeving van Florence voordat ik om 10.00 in de avond in de nachttrein stap die me terugbrengt naar München.
En ja, daar, op de heuvel van San Francesco, met een gelijknamige kerk met klooster, daar vind ik het groen en de bomen. Daar ontdek ik hoe ik dat in die prachtige, grijsstenen stad, heb gemist. Ik zit er een lang uur in de zon……

Tenslotte

Er is nog zoveel meer. Ik zou een klein boekje kunnen schrijven over deze week Florence. Over hoezeer het me heeft geraakt. Een boekje met tal van foto’s. Ik heb op mijn website een blog staan over deze reis, weinig tekst (Engels) met meer foto’s van de Dom, het uitzicht over de stad als ik na nog een klim, buiten sta, foto’s van het interieur van kerken, van Maria Magdalena die vaak als heilige staat afgebeeld en soms ook als zondares. Het beeld dat Donatello van haar maakte is beroemd. Er zijn foto’s van ontroerende afbeeldingen van onder meer Fra Angelico, Philipino Lippi en Boticelli, waaronder het beroemde Primavera. Hier vind je de link als je meer wilt zien.

© Lenie van Schie, 1 maart 2019

Sandra Maitri, The ennegram of passions and virtues, Finding the way home, Penguin books, 2005.
The Blue Guide of Florence, Alta Macadam, 2017.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , , , ,

1 Reactie Florence (Lenie van Schie)

  1. Jan Rauh 17/03/2019 op 17:44 #

    Fijn dat je er zoveel gevonden hebt

Geef een reactie