Een kantelpunt

Kantelpunt. Het is een woord dat ik steeds vaker tegenkom en wellicht iets zegt over de tijd waarin wij leven. Ons wereldbeeld, onze manier van leven, dat wat voor ons belangrijk is, waar onze waarden liggen, dat alles lijkt aan het kantelen te zijn. Wat is hier aan de hand?

Het-komt-goed

Ze liggen al een tijdje op de plank, de eerste regels van deze column. Nu weer keurig een column met kopjes zodat de logaritmen van het internet ze herkennen. Nooit kreeg ik zoveel reacties op een column als op mijn vorige, die zonder kopjes was. Niet herkend door de machinerie, wel door de mensen die hem lazen, zichzelf herkenden in de woorden. Onvindbaar op internet. Hoe is het als je niet vindbaar bent? Verdwijn je dan, besta ik dan niet meer? Moet je gezien, opgemerkt worden om te bestaan? Moet je het verdienen? Of had ik al genoeg verdiend? Mag ik gewoon hier mijn eigen stroom volgen? Komt het dan nog goed?

Haast nog verscholen tussen blad en spriet

Moet er dan nog iets goedkomen? ‘Twee woorden Lenie: goed komen’. ‘Ik dacht het niet, deze woorden, hoe vaak hoor ik ze niet uitspreken: ‘het-komt-goed’ en niemand heeft een idee waar het over gaat. Niemand weet meer wat goedkomen betekent’.

Gaat het om het klimaat, het geweld van de politie, het racisme, corona, de ongelijke verdeling van macht en inkomen of is het het veranderende bewustzijn, dat ons met velen actie doet voeren? Via pamfletten, berichten op sociale media, komplot-theorieën, massale bijeenkomsten op straat, de 1,5 meter – waarvan ik niet zie hoe we die leven en die losgelaten wordt als de economie in gevaar komt – laten we onze stem horen: voor en tegen.

Houden we onszelf nog steeds voor de gek en zeggen we dat het goedkomt, als een valse geruststelling, omdat wij het ook niet meer weten? Of brengen de kinderen ons de hoop?

‘Somber geworden Lenie? Teleurgesteld dat nu toch die vliegtuigen weer naar de costa’s vliegen? De KLM een steun krijgt van miljarden zonder de eis dat ze moeten vergroenen? In de war door de economische wetten waar je geen snars van begrijpt? Of schrijf je door om die nachtelijke eenzaamheid niet te hoeven voelen?’ Ik was weer lang voor de vogels wakker.

Een Keerpunt

Een wereldbeeld verandert op het moment dat het is uitgediend. Ik las hierover al in de jaren ’80, in ‘Het Keerpunt’ van Fritjof Capra.(1) Het is een van de zeldzame boeken dat nu al veertig jaar met mij meeleeft. Ik had dromen van soldaten die terugkwamen uit de oorlog, want die was voorgoed voorbij. Hun uniformjassen hingen open, hun lege pistolen losjes aan hun zij, verlaten flatgebouwen, gordijnen fladderend uit de ramen. Het patriarchaat is voorbij, ik werd opgetogen wakker uit die dromen.

Met dank aan Finn die dit pamflet maakte

Een kantelpunt ontstaat als een wereldorde is uitgediend en die van ons is al een tijd over datum. Echte democratie, zo ontdekken we, krijg je niet door te stemmen op de mensen met de grootste bek. Dat blijkt in de USA, het blijkt in Engeland, waar niet langer die meerderheid is voor de Brexit die destijds de doorslag gaf. De leus: ‘het volk heeft gekozen’ was al direct leeg en zonder inhoud want ‘het volk’ bleek niet te bestaan. Maar doorzetten zullen we; er zijn fanatiekelingen die met veel fantasie geloven in hun eigen heilstaat. De geschiedenis heeft ons kennelijk nog niet genoeg geleerd.

Okay Lenie, ga je zo nog een tijdje door of ga je nu toch krachten benoemen die ons naar een nieuwe orde kunnen dragen. Jij zag toch altijd waar de ruimte was? Of is dat veranderd?’ ‘Nee ik zie waar die ruimte is, maar ik zie ook hoe log het allemaal gaat, hoe langzaam. Ik weet dat het niet anders kan, maar het doet me meer zeer dan ooit. Misschien is het mijn leeftijd’.

Een kantelpunt

Wat we nodig hebben voor een kantelpunt is 60%. Zestig procent immuniteit voor vliegreizen naar verre en nabije oorden, 60% immuniteit voor energie opgewekt uit kolen, gas of olie,  60% immuniteit voor de heilige koe van de economie, 60% immuniteit voor de macht van de grootgrondbezitters van deze tijd die miljarden winst maken met het verkopen van overbodige producten, 60% immuniteit voor de reclames die ons van alles voor nog goedkoper proberen aan te smeren, 60% immuniteit voor de oppervlakkige verlokkingen van het leven die je met een leeg gevoel achterlaten.

De vogels worden wakker en voegen hun stem bij de mijne; wat heerlijk toch als je alleen je innerlijke drive hoeft te volgen. Zij kennen hun ritme, wij zijn het behoorlijk kwijt. Maar het is niet te laat, schrijft ook Jelmer Mommers in zijn boek over het klimaat.(2) Als we immuun worden voor al die oppervlakkige verleidingen, dan redden we niet alleen onze leefomgeving, we redden ook onszelf.

Een nieuw bewustzijn

We hebben voldoende mensen nodig die kiezen voor een bewuster leven. En dan bedoel ik niet alleen gezond eten en bewegen, ik bedoel ook bewust worden van ons innerlijke leven. Als er iets braak heeft geleden in de afgelopen eeuwen, dan is het dat wel. Als ergens water nodig is, dan is het daar wel. Hoe kan het zijn dat de aarde niet verdroogt, als wij onszelf uitdrogen?

Grote denkers zoals Fritjof Capra, Marianne Williamson, Andrew Harvey, Ervin Laszlo, Jane Houston, schreven er al over: we hebben een nieuw bewustzijn nodig om werkelijk een verschil te maken. Een bewustzijn waarin alle levens ertoe doen, ook die van de vluchtelingen uit Syrië, of uit de door droogte en armoede geteisterde landen in Afrika. We hebben de uitersten van de tegenstellingen bereikt op alle gebied. Er is een beperking aan de rek van elastiek, als je te hard trekt dan breekt het elastiek en dan is elk evenwicht verdwenen.

Tranen

Wat heeft het meeste water nodig? De aarde die verdroogt of ons innerlijke leven? Onze ziel in ons raakt net zo uitgeput van al dat leven aan de oppervlakte van het bestaan, als de akkers na jarenlange overbemesting. Onze ziel heeft water nodig en ze krijgt dat water als we onze gevoelens durven toe te laten. Onder de woede-uitbarstingen liggen tranen, een immense tranenvloed veroorzaakt door verwaarlozing en vernedering.

Tranen op het blad van de Ginkgo boom

Ik zit tegenover een cliënt. Op het scherm, online, kijk ik haar woonkamer binnen en zij de mijne. Ik zie direct aan haar gezicht dat het niet goed gaat en ik heb ook al direct een vermoeden.

Mijn gebruikelijke vraag: ‘Hoe gaat het…?’ ‘Ja, gaat wel… ik heb gewoon te hard gewerkt, te weinig tijd voor mezelf denk ik’. Ik weet dat er meer speelt, vraag door. Dan komen de tranen, een bekend thema: afgewezen, in de steek gelaten. ‘Ik wil dit niet meer voelen. Houdt het dan nooit op?’ Ze is nog jong, ik ben al oud en ik huilde vijftig jaar om dat diepe in de steek gelaten gevoel. Huilen brengt je dieper in contact met jezelf, mits je jezelf daarin niet verliest. Ik kijk haar aan.

Ze zit er uitgezakt en verloren bij: ‘Nu ben ik weer de hele dag aan het huilen’.
‘Ga eens goed zitten, grond jezelf. Voel je verticaliteit. Waar is je ruggengraat? Die heb je ook nog, die heb je al die jaren gebruikt. Zonder je ruggengraat had je het niet gered’.

Het helpt. Nu zijn er twee: de volwassene die het leven al lange tijd leeft en een verdrietig hoopje mens dat voortdurend wordt afgewezen. Telkens opnieuw wordt die wond aangeraakt. Wie is dat? Een kind? Meerdere innerlijke kinderen die nog steeds rondzwerven, verloren omdat ze niet ontmoet zijn, nog steeds niet ontmoet zijn?
‘Kun je dat kind zien, omarmen?’
Ze knikt, ze is er weer. Hier is compassie voor wat ze moest meemaken, de troost die er nooit was.

Optimisme

Het is in luttele zinnen opgeschreven; het proces zelf vraagt iets meer, dat klopt. Maar nu heb ik behoefte aan een optimistische blik. Die lees ik in Trouw in een interview met Jan Rotmans, hoogleraar duurzaamheid en transities aan de Erasmus Universiteit.(3)

‘De coronacrisis’, zegt hij ‘hebben we nodig om verder te komen, vanuit het bewustzijn dat we op een doodlopend pad zitten. … We zijn het vertrouwen kwijtgeraakt in elkaar, in de systemen, in ceo’s, in de overheid. Het liefst zou je verandering bewerkstelligen vanuit positieve energie en vanuit inspiratie, maar in ons gedrag zijn we hardleers en is een reset nodig. Daarom zie ik een crisis als een blessing in disguise. Het is onderdeel van een grotere transitie. Het is niet zo dat één crisis alles anders laat worden, maar elke crisis helpt weer een beetje. Bij iedere crisis gaat een deel van de mensen anders denken – hooguit 5 à 10 procent. Als genoeg mensen dat stadium bereiken, zo’n 25 procent is voldoende, bereiken we een kantelpunt. Deze coronacrisis versnelt dat proces’.

Geen 60% maar 25%?
Een optimistisch geluid in de vroege ochtend, waar ik een duif hoor koeren en het nu ook zachtjes begint te regenen!

© Lenie van Schie, 1 juli 2020

Noten

  1. Fritjof Capra, The Turning Point, Science, Society, and the Rising Culture, 1982. In het Nederlands vertaald als ‘Het keerpunt’
  2. Jelmer Mommers, Hoe gaan we dit uitleggen, De Correspondent, 2020
  3. Interview met Jan Rotmans in Trouw: De onrust in de wereld, weerspiegelt onze eigen onrust, Roek Lips, 20 juni 2020

, , , , ,

8 reacties voor Een kantelpunt

  1. Aly 05/07/2020 op 01:48 #

    Dag Lenie,
    Je collumn loopt tijdens het wandelen nog even met me mee vanmiddag. Ik.moest denken aan een spreuk die ik pas bij een kennis van me las: aandacht is het mooiste wat je iemand kunt geven. Ik vond het een mooie spreuk en maakte er een foto van. Aandacht, en daarmee gezien worden is erg waardevol. Zo filosofeerde ik verder, terwijl de regen zachtjes op mijn schouders drupte. Aandacht is het mooiste wat we de aarde kunnen geven, kwam er later in me op, gevolgd door: aandacht is het mooiste wat we onszelf kunnen geven. Ons zelf aandacht geven en (laten) zien en daarmee de ander zien en aandacht geven evenals de aarde zien en aandacht geven. Het is zo gemakkelijk niet, je zelf zien en laten zien, de ander zien en het groter geheel zien is weer een brug verder. Niemand ziet alles, samen zien we meer. En ik denk aan je vorige column waarin je over je emmers onder de douche schreef. Bij ons staan ze nu ook. Klein kantelpunt. En volgen er vast en zeker meer. Dank voor je columns. Ik denk er graag over na. Warme groet Aly

    • Lenie van Schie 05/07/2020 op 05:44 #

      Hai Aly,
      Wat een mooie reactie op mijn column. Het is er een die met mij mee kan lopen als ik straks door de regen en de drup door het bos wandel. ‘Aandacht is het mooiste wat je iemand kunt geven…’ Dank je wel!

  2. Geja 02/07/2020 op 17:38 #

    Dag Lenie,
    Wat weer een weergaloos mooie column. Je optimisme is misschien meer realistisch geworden. Alhoewel ik het ook dan nog een optimistisch gezichtspunt vind. Stel dat er 25% minder vliegbewegingen zouden zijn en dat niet alleen in de nacht, maar ook overdag! Het komt goed? Het geeft hoop, hoop op een verandering en soms begint dat bij een pamflet.
    Liefs,
    Geja

    • Lenie van Schie 02/07/2020 op 17:56 #

      Lieve Geja, Dan ke wel voor deze reactie! Weergaloos mooi, wouw… ja hoop kan beginnen bij een pamflet.
      En als dat dan door je kleinzoon gemaakt is, supertrots….

  3. Margriet 02/07/2020 op 17:34 #

    Dag Lenie,
    Ik heb je column gelezen. Ontroerend. Je schrijft zo mooi. Zo’n goed evenwicht tussen verstand en gevoel. Daar houd ik van.
    Lieve groet,
    Margriet

    • Lenie van Schie 02/07/2020 op 17:58 #

      Lieve Margriet, dank je wel voor je reactie. Ja, we spraken elkaar nog en je vertelde me dat de column je raakte. Het is zo fijn als je iets kunt schrijven dat mensen raakt. Dank je wel dat je me dat ook laat weten!

  4. Lenie van Schie 02/07/2020 op 06:54 #

    Ha Jolanda,
    Ja ik weet dat een kantelpunt minder nodig heeft, maar die 60% was natuurlijk een associatie op de veelgezochte immuniteit die we nooit krijgen zolang de zomer duurt en we 1,5 meter afstand houden. Ik zal Laszlo nog eens nalezen, ik las dat boek jaren geleden en het staat in mijn kast…. weet je op welke pagina?

  5. Jolanda Verburg 01/07/2020 op 19:51 #

    Ha Lenie,
    Bij het lezen van je column bleef ik gelijk steken op die 60%. Ik heb anders geleerd. Kantelen geschiedt al veel eerder, dat kan zelfs al vanaf 10%. Gelukkig kom je uit op 25%, dat lijkt er beter op. Ik deel je zienswijze over dat de coronacrisis het kantelen zal versnellen. Wij hebben allemaal pas op de plaats moeten maken, dat geeft ruimte om na te denken.
    Laszlo schrijft in zijn boek ‘Het Chaos punt’, dat het kantelpunt bij 2025 ligt. Wij gaan het zien!
    Groet, Jolanda

Geef een reactie