De Vikingen (Lenie van Schie)

De Vikingen staan in Europa vooral bekend om hun plunderingen, hun verkrachtingen van vrouwen en ander geweld waarmee ze de kusten van Europa teisterden. Maar wat en wie zijn de Vikingen eigenlijk? En waarom kwamen ze naar onze kusten?

Vik

De naam Viking komt van Vik wat baai betekent. De talloze fjorden langs de kust van Noorwegen zijn perfecte schuilplaatsen. Jonge mannen verschansten zich hier in hun boten, en wachtten op hun buit: boten die met vracht naar de Noordelijke Zeeën voeren. Er zijn nog tal van plaatsen in Noorwegen die in hun plaatsnaam het woord ‘Vik’ dragen. Zo is het begonnen, schermutselingen dichtbij huis.

Zo is het begonnen, schermutselingen dichtbij huis.

Dat veranderde met de ontwikkeling van de ‘longboat’, smalle wendbare vaartuigen die wel tot tachtig meter lang konden zijn, met plaats voor veel roeiers en uitgerust met een zeil. De boten werden bemand met diezelfde jonge mannen, nu op zoek naar een plek om zich te vestigen en een leven voor zichzelf op te bouwen.
Deels heeft dat te maken met het erfrecht dat gedurende lange tijd in Europa van toepassing was: om het bezit van de familie bij elkaar te houden, werd de oudste zoon de opvolger van de vader; hij kreeg al het ouderlijk bezit. De jongere broers moesten op een andere manier zien dat ze zich een inkomen verwierven.
Het is niet moeilijk om je voor te stellen dat hier ook eer mee gemoeid was. Niet dat het oneervol was om de tweede of derde zoon te zijn, maar je stond wel met lege handen en de jonge mannen hebben daar een oplossing voor gevonden die hen macht en aanzien bracht.

Expansie

Als we wat afstand kunnen nemen van onze gevoelens over het geweld dat ze pleegden – nooit goed te praten uiteraard – dan komt er ruimte om tot ons door te laten dringen hoe energiek en moedig deze mannen waren en wat hun impact is geweest op de ontwikkeling van Europa.
‘Ze begonnen als stropers en handelaren, werden onderzoekers, overwinnaars, makers van wetten en oprichters van naties. In IJsland vormden ze Europa’s vroegste republiek, 3200 km naar het zuidoosten legden ze de basis voor de Russische staat, ze voeren tot aan de kusten van Constantinopel waar ze de persoonlijke bodyguards werden van Byzantijnse keizers. In hun ‘longboats’ reisden ze verder dan ooit, richtten ze een kolonie op in Groenland en bereikten ze Amerika zo’n 500 jaar eerder dan Columbus, die de eer kreeg.’

Ik lees deze zinnen in een rijk geïllustreerd boek over de Vikingen dat ik kocht op de Lofoten. Ze brengen me terug in de geschiedenis. Ik voel de drijfveren, de kracht van deze jongemannen, hun ‘eagerness’, ik zeil hun wereld opnieuw binnen en raak opnieuw gefascineerd, een fascinatie die begon in Jelling.

Jelling

Op mijn tocht door Denemarken, in voorbereiding op de spirituele reis met acht vrouwen die een week later gaan arriveren, bezoek ik Jelling. Het plaatsje staat op de werelderfgoedlijst. Er staan hier twee grote runenstenen – nu in glazen kasten opgesloten – tussen twee hoge grafheuvels die dateren uit 900 n Chr., naast een kleine witte kerk.

Een van de Runenstenen in Jelling

Wat me nieuwsgierig maakt is het hoge, vrij nieuwe museum tegenover het kerkje en de runenstenen, dat de geschiedenis van de Vikingen verhaalt.
Ik wandel door hoge deuren naar binnen, waar het nog hoger is en ruim, met tafeltjes en stoeltjes, een café en de museumwinkel. De ingang naar de expositieruimte ligt achterin. En daar laat ik de moderne wereld achter me en kom ik die van de Vikingen binnen.

Het Mensenrijk

Een langwerpige, donkere ruimte – het enige licht komt van de vlammen die in een stenen vuurplaats in het midden van de ruimte zijn geprojecteerd – verbeeldt een longhouse. Aan een van de smalle zijden staat een grote stoel waarop de heer van de gemeenschap, misschien een koning, ooit zetelde.
De volgende ruimten zijn licht en lopen in elkaar over.
Geprojecteerd op de muur in zwarte vormen, komen nederzettingen tot leven. Vogels in de lucht, kippen en schapen, mannen bezig met de bouw van een huis, vrouwen met manden groente. Vredige taferelen die ik niet associeer met de Vikingen.
Natuurlijk zijn er ook de lange sierlijke boten met hun gestileerde drakenkoppen, afbeeldingen van koningen, een beeld van een liggende dode figuur met allerlei wapens, een mes, hakbijl, een zwaard. Er zijn verhalen van strijd, overwinning en verlies, van leven en dood. In glazen kasten liggen gevonden gebruiksvoorwerpen en sieraden. Het dagelijks leven van de Vikingen in alle facetten weergegeven.

Het Geestenrijk

Via een trap omhoog bereik ik het Geestenrijk. We hadden ook naar beneden kunnen gaan, de diepte in. Het geestenrijk van de Noren kent niet alleen een bovenwereld, maar ook een onderwereld: drie werelden, verbonden door Yggdrassil, de wereldboom. Maar in dit museum bezoeken we alleen de bovenwereld; daar situeren we meestal de Goden.

In de bovenwereld situeren we de Goden

De bovenwereld is hier een grote, lege ruimte, waar op grote, transparante schermen afbeeldingen worden geprojecteerd uit de mythen. Ik zie vlammende vuren, schaduwen van grote mannen met wapens, de drie nornen op de muur, de slang die uit de onderwereld tevoorschijn komt.
Uit het plafond hangen lange, dikke, zwarte elektrische snoeren met aan het uiteinde een verdikking waarin een luidspreker zit verborgen. Je kunt hem aan je oor houden en met een druk op de knop een taal kiezen die je verstaat. Zo krijg je een verkorte versie van een van de vele mythen te horen.
In deze Godenwereld zijn alle elementen aanwezig: reuzen en trollen, Odin die aan de wereldboom hangt en Thor met zijn hamer, kabouters die het magische zwaard voor Odin smeden, en de kostbare ketting voor Freya, de Godin van de liefde en de sexualiteit. Om die ketting te verkrijgen heeft ze met de dwergen de liefde bedreven. Odin berijdt een paard met acht benen en de hamer van Thor is oppermachtig.

Bewustzijn

Een multi-dimensionele werkelijkheid zoals beleefd door de Vikingen, is bij elkaar gepakt in één gebouw. Het dagelijks leven van dit volk is doordrenkt met wat we de onzichtbare dimensie noemen, the ‘Otherworld’. Goden en spirits, strijd en overwinning, verbondenheid en zorg, verlies en wijsheid, leven en dood. Niets is hier uitgesloten, alles heeft een plek, zij het dat deze plek niet altijd zo duidelijk is.

In een grote apocalyps wordt deze hele werkelijkheid weggevaagd

En over dit alles hangt een dreiging. Het vormt een centraal onderdeel in de mythologie van de Vikingen: in een grote apocalyps worden goden en mensen, deze hele werkelijkheid, weggevaagd. En dat gebeurt in de confrontatie tussen de goede en de kwade krachten.

Complexiteit in verbondenheid

Yggdrassyl, de levensboom

Het is niet verbazingwekkend dat de Vikingen in de veelheid van entiteiten en vormen een ordening hebben aangebracht. We zien complexiteit en ordening ook terug in hun kunst. Vaak toegepast op gebruiksvoorwerpen ontstaat voor onze ogen een in elkaar vloeiende wereld van min of meer mythische dieren en mensen.
Een hertachtige heeft zijn bek rond een slang, die zich over het hele paneel lijkt te kronkelen om te eindigen in een vogelbek. Door en over dit alles heen slingeren dunne lijnen die lijken op lianen, dunne twijgen die in Scandinavië nergens te vinden zijn. De geestenwereld en die van plant, dier en mens, verbonden.
In het centrum van die intrigerende boog zien we Yggdrassyl. Een houtsnede op de noordgevel van een stavkerkje in Urnes, Noorwegen. De Christelijke wereld en die van de Vikingen komen hier samen.

 Magie

Het is een uurtje later en ik wandel door een stille en mistige herfstochtend. De zon is niet ver weg, stuurt een zwak schijnsel over gras en struiken, door bomen en over stille vennen. Ik denk dat ik de bomen hoor fluisteren, het zand onder mijn voeten voel reageren op mijn voetstap. Overal in het gras witte torentjes spinrag. Ik haal diep adem, snuif de herfstgeuren op, fris en nat en aards en hier. Hier is verbinding, gezamenlijkheid.
Mijn benen bewegen mijn lichaam voort, of word ik voortgedreven door een innerlijke kracht? Wie zal mij zeggen hoe de geestenwereld zich verhoudt tot die van ons mensen? Ik weet alleen, hier op dit moment, op deze mistige herfstochtend, is alles even één.

©Lenie van Schie, 1 oktober 2017

Bronnen:
Tony Allen: ‘Vikings, the battle at the end of time’.
Kevin Crossley-Holland: ‘Norse Myths’, the penguin book of the Gods of the Vikings.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie