De stilte van wit (Frederike Doeleman)

Een kunstwerk roept altijd associaties op, of het nu is met werk van andere kunstenaars of met het dagelijks leven. In deze column gaat het over de ‘kleur’ wit als (voor mij) verbindend element tussen vier Europese kunstenaars van verschillende disciplines en uit verschillende periodes.

frederike-2a-sneeuwwitAls er sneeuw is neergedaald….

Je kent het vast wel. Je wordt op een ochtend wakker, kijkt uit het raam en ziet wit, alles wit. Die nacht is een dik pak sneeuw gevallen. De wereld is stil. Zelfs een langsrijdende auto hoor je niet. De witte wereld maakt je blij. Je wilt naar buiten, de tintelfrisse lucht inademen en genieten van de witte stilte.

Associaties in de kunst

Het kan verrassend zijn, wanneer je verbinding ontdekt in de kunst. Toen ik ooit voor een groot schilderij van El Greco stond, kwam ineens uit de diepte van een geheugenlaatje een schilderij van Marc Chagall naar boven. Het bloemenboeket in de hoek van het schilderij van El Greco was de trigger. Kunst roept altijd wel associaties op en hoe meer je naar kunst kijkt, hoe meer je ook verbindingen tussen kunstenaars ziet. Kunstenaars hebben zich ook altijd door voorgangers laten inspireren.

Een Italiaan, Engelsman, Nederlander en Fransman

Wat bindt Gian Lorenzo Bernini, Edmund de Waal, Jan Schoonhoven en Pierre Soulages?
Bernini (1598-1680), beeldhouwer en architect uit de barok, schepper van prachtige melkwitte beelden. Ik zag er enkele van in Rome, zoals Apollo en Dafne in de Galleria Borghese en De extase van Teresia in de Santa Maria della Vittoria. Meesterwerken, gratieus en van een zoete schoonheid, in stralend wit marmer.

Edmund de Waal (1963) is pottenbakker en schrijver. Hij maakt al meer dan 25 jaar porseleinen potten. Porselein is voor hem een obsessie en in zijn recente boek ‘De witte weg’ gaat hij op zoek naar de oorsprong van het witte goud. Ik citeer: “Er zijn meer dingen op de wereld wit, maar voor mij komt porselein op de eerste plaats.” Ook zijn zoektocht naar een zuiverwit glazuur duurt voort.

frederieke-blog-2a-expositie-jan-schoonhoven-jan16Aan werk en leven van Jan Schoonhoven (1914-1994) waren begin dit jaar twee exposities gewijd. In Schiedam was de focus op zijn artistieke werk, in Delft meer op de mens Jan Schoonhoven, die zijn hele leven in Delft heeft gewoond en gewerkt. Aanvankelijk vooral geïnspireerd door het kleurrijke werk van Paul Klee, is hij voornamelijk in wit gaan werken; reliëfs van ribkarton en wc-rollen. Schoonhoven was op zoek naar het minieme. Ritme, regelmaat en ruimtelijkheid bepalen zijn werk, en wit! Joost Zwagerman (‘De stilte van het licht’) vindt hem gevoelloos, ja zielloos. Omdat hij het kleurrijke, lees emotionele, mist? Ik zie dat anders. Van wat zich misschien niet laat zien, wil niet zeggen dat het er niet is. Wat zei het vosje van de Saint Exupéry ook alweer: “L’essentiel est invisible pour les yeux” – het essentiële is onzichtbaar voor de ogen.

Tja, en waarom ook Pierre Soulages (1919)? Afgelopen zomer bezocht ik Musée Soulages in Rodez. Soulages is vooral bekend als de schilder met/van zwart! Hij onderzoekt de eigenschappen van de kleur zwart. Hij gaat eigenlijk voorbij het zwart. Een term die wel voor zijn werk gehanteerd wordt is Outrenoir (letterlijk: voorbij het zwart). Een expositie van zijn werk in Lausanne (tot 23 april 2017) heeft als markante titel: ‘Noir, c’est noir?’ Wat hem interesseert is de werking van het licht op de zwarte verf. En als er maar voldoende natuurlijk licht op schijnt wordt zwart wit!

Bezielend wit

Wit is hier dus het bindende element tussen kunstenaars uit verschillende periodes en landen. Er zijn meer kunstenaars, bij wie met name op latere leeftijd wit meer ruimte inneemt. Hun persoonlijke groeiproces heeft hen daarheen geleid.

Wit is de samenvoeging van alle kleuren uit het spectrum. Je kunt niet zeggen dat het gevoelloos, zielloos is.
Wit staat voor overgave, innerlijke rust, zuiverheid, vrede.
Wit is stilte.

© Frederike Doeleman
1 december 2016

Nog geen reacties.

Geef een reactie