De kracht van kwetsbaarheid (Jolanda Verburg)

Nederland is een waterland, mooi maar kwetsbaar. Laaggelegen in een delta, waar het water ieder moment de baas kan zijn over het land, voelen wij ons veilig. Wij hebben van een zwakte onze kracht gemaakt.

Overloopgebieden van de Lek – januari 2018

Half januari waren mijn nicht en haar man over uit de Verenigde Staten. Terwijl het vliegtuig de daling inzette hadden ze een mooi uitzicht over de enorme watermassa die Nederland omringt en doordringt. Ze zijn hier beide opgegroeid maar wonen al veertig jaar aan de ander kant van de oceaan. Natuurlijk weten ze dat Nederland een waterrijk land is, maar vanuit de lucht drong de kwetsbaarheid van het land en haar bevolking zich aan hen op.

Waterberging en sluizen

Zelf staan we gelukkig maar zelden stil bij de kwetsbaarheid van ons leefgebied. Wonend aan de Lek in het Rivierengebied zou dat misschien vaker tot mij door moeten dringen, maar ik voel mij veilig hier. In 1995, daags na de watersnooddreiging van het Rivierenlandgebied, zijn drastische maatregelen genomen om de dijken te verzwaren. Door de toenemende klimaatverandering was deze aanpassing niet langer toereikend en zijn, 20 jaar later, de dijken wederom verzwaard. Daarbij zijn tevens overloopgebieden gecreëerd om de rivieren meer ruimte te geven.

Stuw Hagestein – open – januari 2018

Ik nam mijn nicht en neef mee voor een toer over de dijken in de omgeving. De stuw bij Hagestein met zijn vistrap is een technisch hoogstandje waar wij nauwelijks bij stilstaan. Uiteraard waren de sluisdeuren gesloten. Hoe anders dan een jaar geleden toen het water extreem hoog stond en de sluisdeuren geopend waren (zie foto). Het water dat nu via de Rijn uit de bergen komt afzakken wordt zoveel mogelijk tegengehouden om verlies van zoet (drink)water naar zee te voorkomen.

Lage waterstand

Door de enorme droogte van de afgelopen zomer stond de Lek maandenlang extreem laag. Een schadepost voor de scheepvaart omdat minder vracht kon worden vervoerd. Januari en februari zijn de maanden van de hoge waterstand. Tijdens de rondtoer steken de kribben nog maar net boven het water uit, een teken dat de rivier al weer aardig op peil is.

Onlangs werd gemeld dat het nog zeker 200 dagen moet regenen voordat we de gevolgen van de droogte te boven zijn. Hoewel het water in de rivier weer is gestegen, is het land achter de dijken nog altijd erg droog. Meestal in dit jaargetij lopen wij op ons land te soppen, de tred wordt dan steeds langzamer omdat je zo maar een kilo klei aan je laarzen hebt hangen, maar dat is dit jaar niet het geval.

Bestuurlijke inrichting

Na de Lek bezochten wij Tiel, gelegen aan de Waal. Een totaal andere rivier, breder, onstuimiger, met meer scheepvaart. Anders dan bij de Lek wordt het water in de Waal niet tegengehouden, maar stroomt direct door naar Rotterdam.

Water is belangrijk voor Nederland. Het heeft zelfs de inrichting van het Nederlands bestuur bepaald, immers de waterschappen zijn de oudste bestuursorganen van Nederland. De beheersing van het water in het gebied van de Kromme Rijn, Lek en IJssel gaat al terug tot de 12e eeuw.

Waterbeheersing

“De reputatie van de Nederlandse ingenieurs van waterbeheersing is groot,” benadrukt mijn neef nog maar eens. “Ook in de VS zijn regelmatig Nederlandse weg- en waterbouwbedrijven en baggeraars werkzaam met het aanleggen van bruggen, sluizen en dijken. Zoals na de orkaan Katrina. De bekendheid van Hans Brinker in de VS spreekt tot de verbeelding.” “Niet alleen in de VS,” voeg ik toe, “in kwetsbare landen als Vietnam en Bangladesh eveneens. En wat dacht je van de opgespoten Palmeilanden in Dubai.”

Palmeiland (foto: Van Oord)

We halen de kaart van Nederland er nog maar eens bij. “Er is niet veel meer over van het IJsselmeer,” constateert mijn nicht. Inderdaad houdt de waterbeheersing niet op en is door de groei van de bevolking en de economische bedrijvigheid actueler dan ooit. Ook de Eerste en Tweede Maasvlakte zijn daar een goed voorbeeld van.

Van kwetsbaarheid naar kans

Eeuwenlang zijn de mensen in de Lage Landen al geïnspireerd en gemotiveerd door het water. Scheepvaart zit in ons bloed evenals de waterbeheersing. Zo weten we door de eeuwen heen al voordeel te halen uit onze kwetsbare positie. Kansen blijven komen. Toch zijn de dijken en de waterkeringen die ons moeten beschermen tegen de Noordzee, hoe knap ook, niet afdoende om de gevolgen van de klimaatverandering tegen te gaan. Aan de kust neemt de verzilting van de grond toe, hetgeen een bedreiging vormt voor het drinkwater en de landbouw. Hier ligt een nieuwe uitdaging om gewassen te telen die bestand zijn tegen verzilting. In Wageningen zijn ze er al druk mee.

In het verleden heb ik al menig buitenlandse gast laten zien dat het overgrote deel van Nederland zich onder zeespiegelniveau bevindt. Het blijft bijzonder als je de verbazing en het ongeloof op de gezichten van de buitenlanders ziet. Niet bij mijn nicht en haar man, zij weten beter. Trots op hun afkomst nemen wij na een paar dagen weer afscheid, tot een volgend bezoek over en weer.

© Jolanda Verburg, 1 februari 2019

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie