De evolutie van het geloof (Annerieke van Wijhe)

“Het beste wapen tegen radicalisering van de Islam is om zelf weer ergens in te geloven”. Dat zei Aart Staartjes in het programma “Recht van spreken”. Ik vind het een mooie gedachte, geweldloos ook en dat spreekt me vooral aan. Het roept echter wel de vraag op waar ik dan in geloof. In die zoektocht neem ik jullie graag mee in mijn volgende column.


Nederland is opgebouwd uit Joods Christelijke waarden en dus ben ik het meest thuis in die cultuur. In mijn geboortestad Kampen maakte ik kennis met een gereformeerde geloofsstroming. Daar vond ik dat vooral de regels en dogma’s van de kerk de boventoon voerden en heb ik de liefde van God niet ervaren. Het heeft me verward. Ergens voel ik in de kerk de sereniteit van het geloof en hoor ik in psalmen en teksten uit de Bijbel wijze lessen die door de eeuwen heen nog steeds van toepassing zijn, maar de wijze waarop de mens dit heeft vervormd kan ik me niet aan confirmeren.

Gedeelde zoektocht

Ik ben niet de enige in deze zoektocht. Ruth, een goede vriendin van me, worstelt met hetzelfde. Recent werd ons gesprek over het geloof en de waarde ervan in deze tijd weer aangewakkerd. Dat begon met het overlijden van haar vader, begin dit jaar. Tijdens zijn crematie werden Bijbelteksten en Psalmen toe gevoegd aan de plechtigheid omdat het geloof een belangrijke rol speelde in het leven van haar vader. De tonen van het lied “Blijf bij mij, Heer, want d’ avond is nabij. De dag verduistert. Here, blijf mij mij…. ” klinkt door de ruimte terwijl foto’s van hun gezin worden afgewisseld met verschillende sprekers. Het raakt me en ik denk na over de tekst van het lied, de duisternis in ieders leven en de kracht om de vlam in onszelf te laten branden, ongeacht de omstandigheden.

Brimstone

Een paar weken later spreek ik met Ruth af en besluiten we om naar de film “Brimstone” te gaan. De recensies zijn redelijk en we verwachten een inhoudelijke uitwerking van Godsdienst beleving tussen de hoofdpersonen in de film. Dat is niet het geval. Het zijn vooral nare beelden over een dominee die zijn dochter terroriseert en alles op brute wijze vernietigt wat zij lief heeft. Zijn gedrag rechtvaardigt hij met Bijbelteksten. Na de film vinden Ruth en ik het beiden jammer dat het inhoudelijke vraagstuk over het verschil in de beleving van religie niet wat meer wordt uitgediept, maar hoewel de film sterk overtrokken is,  (h)erkennen we beiden dat de regels van het gereformeerde geloof tot hardheid kan leiden en mensen daardoor juist afraken van de vrijheid en liefde die in de oorsprong van het geloof verscholen ligt. Het maakt het extra bijzonder dat tijdens de film, het lied “Blijf bij mij Heer” veelvuldig wordt herhaald.

Wat maakt iets tot wat het is?

Een paar dagen later krijg ik een vraag voor een nieuwe casus in de ouderenzorg. Het betreft een man met dementie in een verpleeghuis met een streng gereformeerde cultuur. De man laat zich niet verzorgen en reageert met agressie als hij aangeraakt wordt. Al bij het eerste bezoek merk ik dat het voor de verzorging moeilijk is om zich in te leven in het gedrag van deze meneer en richt mijn interventie zich op aandacht voor de prikkelverwerking en het vinden van de juiste afstemming. De insteek blijkt te werken en al gauw reageert de man met meer rust op de verzorging. Op een rustig moment vraagt iemand van de verzorging mij of ik zelf gelovig ben. Het valt haar op dat ik me makkelijk confirmeer aan hun normen, al lijk ik de onderliggende waarden niet te delen. Dat klopt ook. Ik vertel haar over mijn jeugd, de regels die ik over het geloof heb geleerd en de impact die ze op mijn leven gehad hebben. Nog altijd heb ik het gevoel ‘fout’ te zijn omdat ik de regels niet volg, terwijl ik toch het gevoel heb dat de universele stroom van liefde, wat de kern van vele religies is, door mij heen gaat als ik aan het werk ben en me verbind met mensen die zijn vastgelopen. Ik kom tot de conclusie dat het wonderlijk is dat de hoog gevoelige eigenschap die ik vroeger onderdrukte omdat ik dacht dat het zondig was, nu in eenzelfde context plotseling een gave blijkt te zijn. De lijn tussen goed en kwaad ligt dicht bij elkaar en het is kennelijk de mens die iets maakt tot wat het is. Niet de eigenschap of de gebeurtenis zelf. Als ik in mijn auto stap om naar huis te rijden, zit opnieuw het lied: “Blijf bij mij Heer” in mijn hoofd. Ik moet er om lachen en het geeft me een vredig gevoel.

Preek van de leek

Weer een paar weken later; Ruth is op bezoek. We gaan samen naar “De preek van de leek”. Een initiatief waarbij een maatschappelijke thema wordt verbonden aan een Bijbeltekst. Dit keer is mw. Schippers (toen nog minister) de spreker in de Paaskerk in Baarn. De lezing start met beelden van geweld en Twitter berichten, ook aan haar adres, waarbij ze wordt bedreigd en uitgescholden. Dan stapt mw. Schippers achter de katheder. Ze vertelt dat ze vroeger gereformeerd is opgevoed, maar niet meer religieus is. Als hoofdreden noemt ze de dogmatiek van de kerk; het wijzende vingertje dat ook haar heeft af gestoten. Haar lezing wordt opgebouwd vanuit het thema: “Hij die zonder zonde is werpe de eerste steen”. Ze vertelt het verhaal van Jezus die wordt benaderd door een groepje mensen. Er is een vrouw in hun aanwezigheid die veroordeeld wordt omdat ze overspelig was. Ze vertellen dat de vrouw zondig is en gestenigd moet worden. Jezus kijkt niet op en zegt alleen dat diegene die zonder zonde is, als eerste een steen naar de vrouw kan werpen. Dan blijft het stil, niemand gooit een steen en de menigte vertrekt. Mw. Schippers vertelt dat we tegenwoordig mensen niet meer stenigen als ze iets hebben gedaan dat volgens ons oordeel niet juist is, wel wijst ze ons erop dat onze oordelen er niet minder om zijn. Nog steeds veroordelen we mensen om hun daden, alleen is het stenigen vervangen door de scherpe kritiek onder andere op Twitter.

Het thema dat oud-minister Schippers aandraagt raakt me. De combinatie van de Bijbeltekst met het maatschappelijke thema vind ik heel mooi. Ruth en ik praten er nog een tijdje over na. We bespreken dat dit de functie van religie in deze tijd nog kan zijn. Geen regels die gemaakt worden op basis van teksten die in een bepaalde tijd zijn ontstaan, maar de overdrachtelijkheid naar het nu door het onderliggende thema te doorgronden en bespreekbaar te maken. Bijbelteksten worden dan, net als teksten uit de Koran, het Zarathustra, het Boeddhisme en alle andere religieuze geschriften inspirerende teksten waar we ook nu nog wijze levenslessen uit kunnen halen.

In alles zit een les, zelfs in Sesamstraat

Opnieuw zit het lied: “Blijf bij mij Heer” in mijn hoofd en het krijgt een andere betekenis. Ik bedenk me dat, in alle moeilijkheden die ik in mijn leven heb ervaren, er altijd een gevoel van vertrouwen was dat mijn leven de ‘goede kant’ op zou gaan. Er is altijd ‘iets’ aanwezig geweest dat God genoemd kan worden, of Allah, Boeddha of de zielen van overleden mensen, het maakt me niet uit. Ik noem het universele liefde en misschien is dat ook wel genoeg. Voor velen is het makkelijk om de regels van een bepaalde religie te volgen en daarmee te vinden dat hij of zij een ‘goed mens’ is. Toch geloof ik daar niet in en vind ik het juist een streven dat de wijze lessen die door mensen in het verleden zijn opgedaan, Jezus en ook anderen, een inspiratiebron in het heden zijn, met de eigen verantwoordelijkheid en het doel om zelf net zo te zijn. Ik vind het bijzonder en ben er ook trots op dat in deze tijd en in Nederland het geloof kan “evolueren”, zoals ik dat voelde tijdens ‘De preek van de leek’. Op deze manier hebben de wijze lessen uit de Bijbel nog steeds een meerwaarde en functie in onze huidige maatschappij. Het zal voor velen een uitdaging zijn om de dogma’s en regels los te laten, om zo de onderliggende boodschap eigen te maken én uit te dragen. Toch denk ik dat het bijdraagt tot een meer liefdevolle en vredige samenleving waarbij ogenschijnlijke verschillen overwonnen kunnen worden en onderlinge verbindingen kunnen groeien, als we op deze wijze het geloof vorm geven. Misschien is het op deze wijze zelfs makkelijker om ‘ook weer ergens in te geloven’ zoals Aart Staartjes adviseerde. Ik hoop het maar en besef met een glimlach dat zelfs iemand uit Sesamstraat een inspiratiebron kan zijn, als we ons daar maar voor openstellen en er in alle wijsheid ‘iets’ mee doen.

© Annerieke van Wijhe, 1 april 2017

Tip

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina

2 reacties voor De evolutie van het geloof (Annerieke van Wijhe)

  1. Frederike 02/04/2017 op 15:15 #

    Mooie, indrukwekkende column Annerieke! Hoewel ik zonder godsgeloof ben opgegroeid en niet die druk vanuit een protestante kerk heb meegekregen, kan ik je goed volgen en begrijpen, dat er soms nog sprake is van een worsteling. Accepteren en loslaten en je eigen pad volgen, mooi!

  2. Jolanda Verburg 01/04/2017 op 13:06 #

    Hallo Annerieke,
    Jouw blog komt binnen, zeg! Ik denk altijd dat ik de enige ben die ‘uit het geloof van de jeugd’ gestapt is.
    Ook ik ben streng gereformeerd opgevoed en voel mij, hoewel het slijt, nog geregeld ‘fout’.
    Vooral het er als meisje niet mogen zijn en beschouwd worden als dienend aan de man en daarmee tot tweederangs burger veroordeeld, heb ik mijn leven lang al last van. Een film als Brimstone is niets voor mij, daar word ik woedend van en leidt vast tot stenen gooien van mijn kant.
    Ik geloof, dat heb ik niet achter mij gelaten, maar ik geloof in hele andere normen en waarden, niet in dogmatiek, maar vanuit het innerlijk weten dat alles en iedereen is verbonden en dat alleen liefde telt.
    Groet, Jolanda

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!