De afhankelijkheidsverklaring (Lenie van Schie)

Hoe verlangen we niet allemaal om ‘erbij te horen’, om deel te zijn van een groter geheel? Is het onze hang naar onafhankelijkheid dat we vergeten zijn hoe we allemaal samen zijn, allemaal in hetzelfde schuitje zitten?

Religie

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen vorig jaar vroeg een interviewer aan Amerikaans presidentskandidaat Bernie Sanders: ‘Wat is uw religie?’
Zijn antwoord: ‘That we are all in this together’. Hij wees naar de interviewer: ‘Als jij pijn hebt, als jouw kinderen pijn hebben, dan heb ik op een bepaald niveau ook pijn. We hebben allemaal invloed op elkaar, op allerlei manieren die we niet eens begrijpen, it’s beyond intellect.’ En: ‘Wat ons mensen tot mensen maakt is dat ieder mens om ieder ander mens geeft’. Kijk het fragment hier terug.

                 ‘We are all in this together.’ 

Religie is onder meer afgeleid van ‘religare’ wat betekent: binden en verbinden, dat wat verbindt. In mijn vorige column schreef ik over onderlinge samenhang in het leven. Ik gaf aan dat we onze onafhankelijkheid alleen maar kunnen leven als we beseffen dat we onderdeel zijn van een immens levensweb.
Het lijkt een paradox en toch is dat wat het is. Als we denken dat we ons leven kunnen leven zonder de ander nodig te hebben, dan haalt een simpel onderzoek deze aanname onmiddellijk onderuit. Want waar komt het bed vandaan waarin we deze ochtend wakker worden? En wie bouwden ons van alle gemakken voorziene huis? Hoe kwamen die vaklui aan al dat bouwmateriaal?

Complexiteit

Dat netwerk van energie, waar ik het vorige maand over had, zien we terug in een netwerk van zeer complexe, aardse betrekkingen. De boontjes die we in de winter eten komen uit Zuid-Amerika. Enig idee wie ze daar heeft gezaaid? Hoe dat zaaigoed is geteeld? Welke omgeving die boontjes hebben mogen aanschouwen terwijl ze groeiden, voordat ze door talloze handen werden geplukt, ingepakt, vervoerd naar een vliegveld en een vlucht door de lucht overleefden om, na nog ettelijke transporten in onze boodschappentas te verdwijnen?
Enig idee? Nee we hebben geen idee, we staan er niet of nauwelijks bij stil.
Soms lees ik de herkomst op de verpakking en dan leg ik ze terug. Maar ik sta niet langer stil bij de boontjes dan dat ene moment. Ik staat niet stil bij al die andere producten waarmee de winkel overstroomt, niet bij de mensenkracht die is verricht om al dat spul te maken en naar de supermarkt te vervoeren, naar al die mensen die bezig zijn al die rekken vol te stouwen zodat wij, de kopers, ze weer leeg kunnen maken. Soms is het goed om dat wel te doen. Dan gaan we beseffen dat we afhankelijk zijn.

De afhankelijkheidsverklaring

‘We komen nog een wonder tekort’ is de titel van een roman van Rebekka de Wit. Zij is de bedenkster van het begrip: ‘Afhankelijkheidsverklaring’, dat ontstaat in haar roman. Ze schreef er ook een essay over dat gepubliceerd is op de Correspondent. Dit online nieuwsblad heeft het thema overgenomen en publiceert elke maand een artikel onder de titel: ‘Wat vind jij dat er in de afhankelijkheidsverklaring moet staan?’.
Maar willen we er wel aan, aan een afhankelijkheidsverklaring? En als die er dan komt, wat moet er dan in?

Onafhankelijk

Vanaf onze kindertijd hebben we ernaar gestreefd onafhankelijk te worden. ‘Zelf doen’, ‘ikke doen’, ‘mamma kijk, ik kan het zelf’. We zien een intens verlangen in onze jonge kinderen om het zelf te kunnen, om de wereld om hen heen te begrijpen en daar heer en meester over te worden.
Zelf doen betekent dat we ons eigen leven mogen uitvinden en dat we het op onze eigen, unieke manier mogen vormgeven. En dat er niemand is die ons vertelt hoe we het moeten doen, behalve op die momenten dat we het even niet meer weten. Dan mag er advies komen, om dat advies vervolgens toch weer in de wind te kunnen slaan: als wij dat willen.

Het is de realisatie van ons unieke zelf

Het is een bijzondere ontwikkeling; het is de realisatie en manifestatie van ons unieke zelf, de zoektocht naar en de expressie van ons wezen, van dat wat en wie we zijn. En we noemen dat onafhankelijkheid. Maar zien we hier niet iets over het hoofd?
Want net als die boontjes die niet vanzelf vanuit Peru naar Nederland komen, staan ook wij niet los van onze omgeving. We worden bepaald door de tijd waarin we leven, onze persoonlijke geschiedenis en die van onze voorouders, van de vrienden die we op school tegenkomen, de boeken die we lezen, de gedachten die de wereld over gaan. De visies over klimaat, het geweld in de wereld, de vluchtelingencrisis, dat alles raakt en bepaalt ons. We leven in een tijd van grote veranderingen en die drukken zich uit in tal van ideeën over hoe het leven te leven. We staan niet los van onze omgeving en we worden erdoor bepaald.
Omgekeerd willen we anderen beïnvloeden, we willen met onze realisatie iets veranderen, al is het nog zo klein. Want wat heeft het leven anders voor zin? We zijn toch niet hier op aarde, om de aarde weer te verlaten zonder dat we die ene steen hebben verlegd?

Autonomie in verbinding

Onafhankelijk blijkt een lastig woord te zijn. Want op de keper beschouwd blijkt dat we in alles bepaald worden door anderen. We staan op hun schouders, gebruiken hun gedachten, zijn het eens of oneens met hun visies. Onafhankelijkheid in de letterlijke zin van het woord, bestaat niet.
Gelukkig zijn er synoniemen die deze lastige tegenstelling niet kennen. In ‘zelfstandig’ wordt direct de betekenis uitgedrukt die we zoeken: zelf-staan, op jezelf staan, op eigen benen staan. En dan hebben we het woord autonoom. Autonoom komt van ‘autonomos’ , dat is afgeleid van ‘autos’ (zelf) en ‘nomos’ (wijze, gewoonte). ‘Nomos’ komt van ‘nemein’ (beheren, geven). Het is zoiets als: jezelf op eigen wijze beheren.

  We kunnen ons eigen leven samen met anderen leven

In deze betekenis lezen we waar het echt om gaat: we kunnen onszelf beheren, ons eigen leven zelf leiden zonder te proberen dat los van anderen te doen. Dat is, zoals we zagen, niet mogelijk. We kunnen, maar we hoeven ook niet, zonder die ander!

Uniciteit

We kunnen een afhankelijkheidsverklaring, als die er komt, dus met een gerust hart tekenen. We hoeven niet bang te zijn dat ons eigen leven in het geding komt en dat we onze autonomie kwijtraken. Integendeel: een dergelijke ondertekening houdt in dat we beseffen dat we onszelf alleen tot uitdrukking kunnen brengen in en door onze verbinding met anderen. ‘We are all in this together’, en ieders individuele eigenheid, gevormd door een smeltkroes aan ervaringen, is toch steeds anders, altijd uniek en enig in zijn manifestatie.

Wat er in de afhankelijkheidsverklaring moet komen, laten we voorlopig over aan de Correspondent. We gaan het zien.

©Lenie van Schie, 1 juli 2017

Tip:

Wil je op deze column reageren en iets schrijven over jouw ideeën over jouw afhankelijkheidsverklaring, dan kan dat helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie