Ayurveda en de winter (Wilma Damen)

Wilma 02a

Gezondheid- en leefstijltips om vanuit ayurvedisch perspektief op een prettige manier het winterseizoen door te komen.

“Als de dagen gaan lengen, gaat de winter strengen,” was een gevleugelde uitspraak van mijn moeder toen ik jong was. Na 21 december, als de winter ingaat en de kortste dag is geweest, wordt het daglicht beetje bij beetje langer en gaat de temperatuur omlaag. In de maanden januari en februari hebben we kennis mogen maken met langere dagen, vrieskou, sneeuw, hagel en regen.

In de winter regeren vata en kapha. De eigenschappen die de winter heeft zijn: koud, droog, vochtig, ruw, licht, onregelmatig, slijmvorming (kapha). In dit seizoen is ons spijsverteringsvuur normaal genomen sterker dan in de andere seizoenen. De lagere buitentemperatuur zorgt ervoor dat de warmte van de huid en onderliggende weefsels diep naar binnen wordt geduwd/getrokken, waardoor het spijsverteringsvuur verhoogt. Hierdoor wordt onze eetlust groter en kunnen we ook ‘zwaarder’ voedsel eten. Misschien herkent u het zelf, in de winter waren we vroeger gewend aan erwten- en bruine bonensoep, stamppotten e.d. In de zomer hebben we geen trek in deze zware voedingsmiddelen. De voedingsindustrie en de mogelijkheid van groenten en fruit uit de kas/buitenland hebben het ritme in beschikbare voedingsmiddelen gewijzigd. Het eten van rauwkost in de winter is eigenlijk erg tegennatuurlijk.

Voedingstips voor de winter

Omdat het spijsverteringvuur hoger is, is het goed om met een warm ontbijt de dag te beginnen, zoals havermoutpap, boekweitepap, rijste- of granenpap met verwarmende kruiden (bv. kaneel, kardemon, venkel, anijs en kruidnagel). Andere mogelijkheden zijn: groentesoep en kitchari (klik hier voor een recept). Drink na het ontbijt en later op de dag een verwarmde thee, gemaakt van een ½ theelepel van de volgende ingrediënten: gedroogde gember (gemberpoeder), kaneel en kardemon, met een snufje kruidnagel. Kook deze kruiden in water (hoeveelheid voor een grote mok), zeef het kooksel en het is klaar om te drink.  Deze thee bevordert de circulatie en verwijdert slijm (overtollige kapha) uit het lichaam.

Let op: voor mensen met darmproblemen (bv. PDS of IBD) is deze thee niet aan te bevelen, aangezien de thee zeer verwarmend/scherp is en de aandoening kan verergeren.

In de middag, als het spijsverteringsvuur het hoogst is (tussen 12 en 2 uur), is een voedzame, warme maaltijd aan te bevelen zoals soep met een sneetje volkoren brood met ghee (geklaarde boter), gestoomde of gebakken/gewokte groenten en kitchari. Voeg verwarmende kruiden toe, bv. gember, kaneel, kardemon, kruidnagel en peper. Een middagdutje is in dit seizoen voor mensen met een verhoogde kapha uit den boze, het verhoogt de kapha nog meer en vertraagt het metabolisme (tenzij zwakte/ziekte aanwezig is). Voor mensen met een verhoogde vata kan een middagdutje een mooi rustmoment zijn.

De winter is het beste seizoen om eieren, vlees, kip en vis te eten. Deze voedingsmiddelen verhogen de temperatuur in ons lichaam. Voor vegetariërs is het aan te bevelen om proteïnerijk voedsel te eten, bv. sojaproducten en urad dal in combinatie met een beetje ghee.

Het avondeten kan het beste genuttigd worden tussen 6 en 7 uur ’s avonds. Ook hier is een warme voedzame (groenten)soep, kitchari of eenpansgerecht aan te bevelen. In dit seizoen is één glaasje rode of droge witte wijn of rishta (medicinale ayurvedische wijn) bij het eten een optie. Het glaasje wijn helpt bij de vertering en verbetert de circulatie.

Algemene voedingstips voor de winter: vermijd rauwkost, salades, koolsoorten (of bak in zonnebloemolie met kurkuma en mosterdzaad), koude gerechten, en droog voedsel, zoals ongekookte havervlokken, knäckebröd en cornflakes met koude melk/koude yoghurt.

Gebruik bij het koken altijd een beetje ghee. Ghee wordt in ayurveda hoog gewaardeerd vanwege zijn goede eigenschappen die de gezondheid bevorderen.

Gebruik nu bij voorkeur de smaken ‘zoet’, ‘zuur’ en ‘zout’.

Lifestyle tips voor de winter

  • Een abhyanga (een lichaamsmassage met warme olie) is een weldaad voor de huid en de circulatie. Leer jezelf een aantal keer per week te masseren voordat je ’s ochtends gaat douchen. Deze massage heeft een kalmerende uitwerking op je zenuwstelsel, stimuleert de bloedsomloop en helpt giftige stoffen uit het lichaam te verwijderen.
  • Draag warme, natuurlijke kleding, bijvoorbeeld van lamswol, en vermijd tocht en droge lucht in je kamer.
  • Omdat in de winter stofwisseling en lichaamskracht bij gezonde mensen sterker zijn dan in andere jaargetijden, kunnen we lichamelijk iets actiever zijn. Let er altijd wel op dat je niet te ver gaat en dat er een goede verhouding tussen rust en activiteit is.
  • Het neusslijmvlies is bij koud weer bijzonder kwetsbaar. Het is goed om ’s ochtends 1-2 druppels Nasya-olie te gebruiken. Ayurvedische muntolie kan naar behoefte worden gebruikt om te inhaleren. De olie is samengesteld uit zuivere etherische oliën van kamfer, munt, eucalyptus en andere kruiden, die volgens ayurveda een zuiverende en verfrissende invloed hebben.

Let op: dit is een algemeen advies; voor een uitgebalanceerd voedings- en lifestyle advies raadpleeg een ayurvedisch practioner/arts. Bij dit advies is ook geen rekening gehouden met allergieën / intoleranties.

In mijn dagelijks leven probeer ik zoveel mogelijk op ayurvedische wijze te leven. Dit seizoen heeft een impact op mij, aangezien mijn dominantie pitta-vata is en ik in de vata leeftijd (boven de 45 – 50 jaar) ben. Dit betekent dat ik ’s ochtends weer aan de havermoutpap ben (een warme start van de dag, in de zomer eet ik vaak kwark/yoghurt met muesli o.i.d. ’s ochtends) en dat ik veel warme voedende soepen en kichari eet met een eetlepel ghee. Daarnaast merk ik ook dat mijn behoefte aan rust en slaap in deze periode toeneemt en dat 22.00 uur mijn tijd is om het licht uit te doen, nog iets vroeger dan in de herfst. Een beker warme melk met een beetje kurkuma voordat ik ga slapen geeft mij een prettige, diepe slaap.

Kijk welke tips je zelf kunt gebruiken, voel wat voor jou prettig is! Jouw ervaring is hierbij belangrijk!

© Wilma Damen, 1 maart 2017

Bronvermelding

Dr. Vasant Lad, Textbook of Ayurveda, volume 3
Anil Kumar Mehta, Ayurveda in de praktijk

Tip:

Onder deze tekst kun je via ‘View all posts’ alle voorgaande columns van Wilma bekijken.

Nog geen reacties.

Geef een reactie