Ayurveda en de herfst (Wilma Damen)

Wilma Damen schrijft eens per kwartaal een column over Ayurveda. Dit keer over Ayruveda en de herfst: de eigenschappen van de herfst vanuit ayurvedisch perspectief, met voedings- en lifestyle tips om de herfst op een gezonde en prettige manier door te komen! 

Het is november, de wind waait de gekleurde blaadjes van de bomen, het is guur buiten, regen en wind slaan tegen de ramen, het is herfst!

Ayurveda en herstAyurveda gaat ervan uit dat wat in de macrokosmos (buiten) gebeurt ook binnen de microkosmos gebeurt (in ons lichaam). M.a.w. als er veel beweging buiten is (wind, storm), vindt die ook binnen ons lichaam plaats. De herfst en de winter zijn seizoenen waarin vata domineert: volgens de Ayurveda dit is een specifieke basisenergie in het lichaam. Dit betekent ook dat er in dit seizoen vata-aandoeningen meer geneigd zijn om naar boven te komen, zoals gewrichtspijnen, maar ook de winter blues.

Vata wordt geregeerd door beweging, droogte, koude, ruwheid, lichtheid en subtiliteit. Als we onze voeding willen afstemmen op het seizoen, dan is het belangrijk onze persoonlijke geboorteconstitutie (prakruti ofwel blauwdruk) en onze huidige gezondheidssituatie (vikruti) in ogenschouw te nemen. Iemand met een vata-dominatie van geboorte zal in de herfst zijn of haar gezondheid kunnen bewaken d.m.v. een vata-verlagend voedingsadvies.

Voedingstips voor de herfst

Binnen Ayurveda speelt de spijsvertering een belangrijke rol. Als ons lichaam goed functioneert zullen de voedingsmiddelen die we tot ons nemen, omgezet worden in voedingsstoffen die onze weefsels en organen nodig hebben om optimaal te kunnen werken. Dit omzettingsproces wordt gemeten aan de kwaliteit van ‘agni’ (letterlijk: spijverteringsvuur).

Het lichaam werkt als een thermostaat op de temperatuur. Door de lage temperatuur buiten zal het lichaam als reactie hierop ‘agni’ verhogen. Het gevoel van kou aan de huid zal ervoor zorgen dat de bloedvoorziening van de huidoppervlakte zich verplaatst naar de interne organen. Het spijsverteringsvuur wordt aangewakkerd. Dit betekent dat we ook de juiste voedingsstoffen moeten eten, om het verhoogde spijsverteringsvuur goed brandend te houden. Krijgt agni deze brandstof niet, dan zullen de weefsels worden verbrand, wat ten koste zal gaan van de lichaamsstructuur.

Om de agni in de herfst op peil te houden kunnen we rekening houden met de onderstaande voedingstips:

  • Om agni voldoende brandstof te bezorgen is het raadzaam oliehoudend of soortgelijk zwaarder voedsel te eten, bij voorkeur gemakkelijk verteerbaar eten en daarnaast zuivelprodukten.
  • Zoute, zoete en zure smaken mogen in de herfst (en winter) meer overheersen. Deze smaken zullen vata verlagen.
  • Voor het ontbijt: eet vata-verlagende voedingsmiddelen, zoals gekookte havermoutpap, rijstepap of een volkoren/tarwe granenontbijt, quinoa, allemaal warm en vloeibaar.
  • Voor de lunch: desembrood, of basmati-rijst met mungdal/kitchari met gestoomde/gewokte/gekookte groenten. De maaltijd zou het beste genuttigd kunnen worden rond 12.00 – 12.30 uur. Vanuit ayurvedisch oogpunt worden salades in dit seizoen (en in de winter) afgeraden. De eigenschappen die salade heeft (koud, droog, rauw) versterken nl. de eigenschappen van vata.
  • herfst-wilmaDiner/avondeten: beste tijdstip is 6 uur. Geadviseerd wordt om warme soepen te eten, met een beetje basmati-rijst en warme groenten. Een eetlepel ghee, kan de soep heerlijk verrijken en is een zeer voedend voedingsmiddel. Als het spijsverteringsvuur sterk is, kan de maaltijd afgesloten worden met een klein dessert zoals rijstepap met gehakte amandelen.
  • Vermijd het drinken van koffie en zwarte thee na de maaltijd. Beide vertragen de spijsvertering. Kruidenthee is goed, vooral kruidenthee waar de volgende kruiden in zitten: komijn, koriander, venkel, gember en kaneel. Deze kruiden hebben een positieve werking op het spijsverteringsvuur.
  • Het drinken van 1/3 kopje aloë verasap, 3 maal per dag, werkt ook vata- en pitta- Het beste tijdstip om dit te doen is einde zomer (het pitta-seizoen)/begin herfst.

Lifestyle tips voor de herfst

  • Vermijd actieve sporten en probeer zoveel mogelijk rustig aan te doen. Een kort middagdutje (voor wie dit mogelijk is) is aan te raden. Beide tips werken vata-verlagend.
  • Aan het einde van de zomer en in de vroege herfst (september) is het een goed tijdstip om te reinigen. Het gebruik van triphala (een ayurvedisch supplement) kan het reinigingsproces ondersteunen. Gebruik de triphala minimaal 1 uur na de avondmaaltijd (en minimaal 2 uur voordat de warme melk voor het slapen gaan wordt genuttigd).
    Het drinken van warme melk met verwarmende kruiden zoals kaneel, kardemom, gember of nootmuskaat kan een positieve uitwerking hebben op de slaapkwaliteit. Voeg de kruiden pas toe in de kop/mok. Geitenmelk is goed voor mensen met een kapha– of pitta-dominantie; koemelk is goed voor pitta’s en vata’s.
  • Let op: dit is een algemeen advies; voor een uitgebalanceerd voedings- en lifestyle-advies raadpleeg een ayurvedisch practioner/arts. Bij dit advies is ook geen rekening gehouden met allergieën en andere intoleranties.

In mijn dagelijks leven probeer ik zoveel mogelijk op ayurvedische wijze te leven. Dit seizoen heeft een impact op mij, aangezien mijn dominantie pitta-vata is en ik in de vata-leeftijd (boven de 45 – 50 jaar) ben. Dit betekent dat ik ’s ochtends weer aan de havermoutpap ben: een warme start van de dag, in de zomer eet ik ’s ochtends vaak kwark/yoghurt met muesli of iets dergelijks. Daarnaast eet ik veel warme voedende soepen met een eetlepel ghee. Ik merk ook dat mijn behoefte aan rust en slaap in deze periode toeneemt en dat 22.30 uur mijn tijd is om het licht uit te doen. Een beker warme melk voordat ik ga slapen geeft mij een prettige, diepe slaap.

Kijk welke tips je zelf kunt gebruiken, voel wat voor jou prettig is! Jouw ervaring is hierbij belangrijk!

© Wilma Damen
1 december 2016

Bronvermelding

Dr. Vasant Lad, Textbook of Ayurveda, volume 3
Anil Kumar Mehta, Ayurveda in de praktijk

1 Reactie Ayurveda en de herfst (Wilma Damen)

  1. Jolanda Verburg 08/12/2016 op 15:07 #

    Hallo Wilma,
    Heel herkenbaar. Hoewel ik niet direct leef volgens de ‘wetten’ van de ayurveda herken ik veel in wat je schrijft over de voeding in de herfst. Ik leef vooral met wat de moestuin per seizoen levert en dat komt er goed mee overeen. Nu is dat vooral pompoensoep.