Als het hart zich opent (Chris Elzinga)

Het hart is de plek waar liefde het meest voelbaar is. We komen daar echter ook verdriet, pijn, eenzaamheid en leegte tegen. Een reden om het hart te sluiten. Wat gebeurt er als het hart zich weer opent?

Orgaan van voelen

Het hart is een bijzonder orgaan. Het stelt ons mensen in staat allerlei emoties en subtielere gevoelens te ervaren. En dan bedoel ik niet het fysieke hart, maar het hart als het gevoelscentrum. Dat centrum ligt achter het borstbeen. Dit hart beslaat de hele borstkas tussen middenrif en sleutelbenen. Het is de plek waar ik soms automatisch mijn hand neerleg als ik me bijvoorbeeld geraakt voel door wat een ander vertelt.

Ik moet denken aan een documentaire die ik eens gezien heb over hersenonderzoek. Er werd gemeten of de invloed van meditatie op gevoelens van compassie in hersenactiviteiten terug te vinden was. Een Tibetaanse lama kreeg een kap op zijn hoofd met allerlei electroden om die hersenactiviteit te meten. Hij moest heel erg lachen en wees naar zijn hart. Dat was volgens hem het centrum van compassie. De onderzoekers gingen op de verkeerde plek meten!

De liefde van het hart

Hij heeft gelijk. Mensen hebben het hart altijd al met allerlei vormen van liefde geassocieerd. Misschien wel omdat liefde daar het meest intens voelbaar is. Als ik liefde ervaar, voel ik in mijn hart een mengeling van zachtheid, mildheid, warmte, soms zelfs hitte, een stromen van zachte energie. Ik ervaar het ook wel als tederheid of als smelten. Als de liefde heel sterk is, kan het hart zich vullen met een zachte substantie, die uit mijn lichaam naar buiten lijkt te stromen. Alsof er een deur aan de voorkant is opengegaan.

Gebaar vanuit het hart

Enkele jaren geleden heb ik jonge studenten geïnterviewd over hun ervaringen van geluk. Als ze daarover spraken maakten sommigen met hun handen een gebaar vanuit hun hart naar buiten toe, alsof ze iets aan het uitstrooien waren. Als ik dan vroeg of geluk misschien iets met hun hart te maken had, begrepen ze vaak niet wat ik bedoelde. Maar als ik ze wees op dat gebaar en ze begonnen in hun hart te voelen, dan beaamden ze dat: ja, geluk is voelbaar als een overstromen van het hart.

We kennen dat ook in het gewone spraakgebruik: het hart dat overstroomt van geluk. Dat geldt ook voor vreugde, dat in het hart kan aanvoelen als een sprankelende energie die naar buiten wil.

De pijn van het hart

Het hart is echter niet alleen de plek van mooie gevoelens. Het is niet selectief. Als ik het mooie kan voelen, ontkom ik er niet aan om ook gevoelig te zijn voor pijn, verdriet, woede, haat, noem maar op. Als ik bijvoorbeeld schrik, voel ik dat als prikkeldraad dat iets heel kwetsbaars in mijn hart pijn doet.

Het zijn dit soort lastige gevoelens die we liever niet willen voelen. Soms zijn we er bang voor, bang om erdoor overspoeld te worden. Die angst is niet ongegrond. Toen we klein waren kon ons zenuwstelsel intense gevoelens niet verdragen. We moesten ons hart dan wel afsluiten. Door niet meer te voelen konden we doorgaan in situaties waarin het voor ons eigenlijk niet te harden was. Dat kan nog steeds doorwerken in ons volwassen leven.

Moed om het hart te ontsluiten

Er is veel moed voor nodig om je hart te ontsluiten, om de sensitiviteit opnieuw toe te laten. Want dan zet je de deur open voor al die lastige gevoelens die je ooit ontweken hebt. Misschien ben je bang dat je zo moet huilen dat het nooit meer ophoudt, dat je in een zee van verdriet zult verdrinken. Of je vreest dat je verteerd zult worden door woede of haat, dat je die gevoelens niet kunt beheersen.

Als je hart opengaat kan ook de pijn voelbaar worden van het afgesloten zijn. Het verdriet dat je zo afgesloten hebt geleefd, zo niet het kostbaarste van het menszijn hebt kunnen leven. Alsof het leven aan je voorbij is gegaan.

Het goede nieuws is, dat je die zee van verdriet niet in één keer leeg hoeft te drinken. Je hoeft het lastige slechts beetje bij beetje toe te laten. Je hoeft alleen toe te laten wat je aankunt. Meer is niet nodig. En gaandeweg blijkt die zee vaak kleiner te zijn dan je vanuit je angst vermoedde. Dat komt omdat je vanuit je volwassen bewustzijn en je volwassen zenuwstelsel heel wat meer aankunt dan toen je klein was.

Openheid van het hart

Als je de sensitiviteit van je hart op deze manier (her-)ontdekt, kan het zijn dat je voelt dat je hart open is. Alsof aan de voorkant een opening ontstaat, er deurtjes opengaan. Het hart hoeft blijkbaar niet meer afgeschermd te worden. Er is een heerlijk gevoel van ontspanning in het hart, wat zich door kan zetten in een diepere ontspanning van hele lichaam.

Als ik zelf een open hart ervaar, merk ik dat ik niets meer achter hoef te houden, niets hoef te verbergen. In ons spraakgebruik kennen we dat als ‘openhartig’. Het hart kan ruim voelen – ‘ruimhartig’. Vanuit zo’n hart kan er zomaar onverwacht gulheid in me opkomen, dan gun ik de ander het beste, verheug ik me in de ander. Ik kan daar zo blij over zijn. Zo’n hart maakt dat ik me vrij kan voelen in het contact met anderen – ‘vrijmoedig’.

Soms, als ik me op de openheid zelf van dit open hart richt, kan ik zomaar verstillen. In feite wordt mijn mind dan stil, gedachten lossen op. En daarmee verzachten ook mijn voorkeuren, oordelen, verwachtingen. Mijn wereld ziet er zo anders uit vanuit een open hart. Herken je dit?

© Chris Elzinga, 1 juni 2019

Noten

De foto’s zijn verkregen via Pixabay en afkomstig van resp. Marketa Machova, Karl-Heinz Letz en Bianca Mentil.

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

, , , , , ,

1 Reactie Als het hart zich opent (Chris Elzinga)

  1. Jolanda Verburg 09/06/2019 op 20:44 #

    Pijn in je hart, het samengeknepen worden tot je uit elkaar lijkt te spatten.
    Een heel naar gevoel wat ik herken over wat het hart kan doen.
    Maar ook de liefde voelen in je hart.
    Twee uitersten van het hart.
    Mooie column, Chris.
    Groet, Jolanda

Geef een reactie