Afstemming, wat is dat? (Frederike Doeleman)

Ik ervaar wel eens problemen met afstemming. De ene keer vind ik, dat de ander onvoldoende op mij is afgestemd; mogelijk trouwens, dat de ander in datzelfde contact ook zo’n ervaring heeft, maar dan van hem/haar uit. De andere keer word ik zelf door een vriendin op de vingers getikt.

Afstemming

Als ik google op het woord afstemming raak ik niet de kern van de betekenis hiervan in psychologische zin, in interpersoonlijke relaties. Zoals bij zo veel termen – bv. stress, trauma –  in de psychologie is ook dit woord een verruiming van het begrip in technische zin: de golflengte bepalen.We kennen allemaal de uitdrukking: Op dezelfde golflengte zitten. Dan zijn we meestal ook op elkaar afgestemd.
Ik geef hier de volgende betekenis aan het woord afstemming: het in (liefdevolle) aandacht zijn voor wat de ander mij te vertellen heeft, of mij vraagt, zonder  direct aandacht te vragen voor mijn eigen situatie/verlangens. En andersom natuurlijk ook: als ik iemand, die mij lief is en mij nabij staat, tot iets uitnodig, verwacht ik dat de ander op mij afstemt. En dat, wanneer die ander eigen persoonlijke belangen heeft, hij dan toch goed naar mij luistert in de meest brede zin van het woord en onderzoekt hoe belangrijk die uitnodiging is in het kader van onze relatie.

In gesprekken, waarin we persoonlijke ervaringen uiten, is het belangrijk dat er op elkaar wordt afgestemd. Hoe vaak maken we niet mee, dat als de één iets persoonlijks vertelt, iets dat hem/haar raakt, de ander meteen reageert met een eigen ervaring, zonder ruimte te geven aan die emoties, gevoelens. Mogelijk, dat je dan stopt en je je terugtrekt. Of dat je agressief reageert. Er is dan geen ruimte voor een open, verdiepend contact. Ook in andere vormen van communicatie, zoals brieven, mails, Whatsapp, is afstemming van belang. Ik heb neiging direct op berichten te reageren; vaak kan het beter zijn ergens nog eens een nachtje overheen te laten gaan.

Onlangs maakte ik dan ook mee, dat ik een ‘reprimande’ kreeg van een vriendin, die erop neerkwam, dat ik in een Whatsapp bericht onvoldoende op haar en haar situatie had afgestemd. Sterker nog, ik had een ietwat sceptische houding aangenomen, waarmee ik geen oog had voor haar situatie. Ik kon voor mijzelf wel verklaren, dat het uit een zekere bezorgdheid was, maar zij had gelijk. Er was geen goede afstemming en dan krijg je ruis, net als op de radio. Ik had beter eerst vragen kunnen stellen, in plaats van vanuit mijn aannames te reageren.

Transactionele analyse

Dit brengt me op de zogeheten Transactionele Analyse (TA). Dit is een theorie en behandelmethode, in de 50-iger jaren ontwikkeld door Eric Berne, Canadees psychiater en grondlegger van de TA. De TA onderscheidt drie ego-posities die in elk persoon verenigd zijn: de ouder, het kind en de volwassene. Vanuit deze positie kan communicatie (transacties) met de ander plaatsvinden.Vrij vertaald zou je kunnen zeggen, dat er complementaire communicatie (gelijkwaardig/evenredig) en gekruiste communicatie (niet gelijkwaardig)  is.
Het is natuurlijk de bedoeling, dat wij, volwassenen ook als zodanig van beide kanten met elkaar communiceren. Maar zodra mijn collega, of broer vanuit de ouderrol met mij communiceert – bij voorbeeld: ik zou zus of zo ergens tegen aan moeten kijken – , is er een risico, dat ik niet op een volwassen manier reageer, maar in de kindrol schiet en dan is er sprake van niet-gelijkwaardige communicatie. Onlangs was mijn ervaring bij zo’n  gesprek zonder afstemming, dat ik verbaal niet zozeer als kind reageerde, maar fysiek en psychisch wel; ik viel terug naar mijn kindertijd. Dan voelde ik mij klein, viel ik stil en trok mij terug. Gelukkig ben ik mij dit soort situaties tegenwoordig sneller bewust en kan ik als volwassene actie ondernemen. En nièt de bal terugkaatsen als ouder, met het risico dat de ander in de kindrol schiet! Als twee volwassenen beiden als ouder met elkaar communiceren is dat evenredig en daarmee effectief; zelfs als twee volwassenen als kind met elkaar communiceren.

Op de site van Corael  wordt de TA  als volgt toegelicht:  “In TA gaat men ervan uit dat mensen op jonge leeftijd al ‘besluiten’ nemen over hoe ze reageren in bepaalde situaties. De daaruit ontstane patronen zijn een reactie op vroege ervaringen, waar mensen naar handelen en (onbewust) hun leven naar inrichten. Inzicht hierin maakt dat mensen kunnen kiezen voor scriptmatig gedrag of ander, meer effectief gedrag. Het maakt de weg vrij te kiezen voor het loslaten van de automatische reacties en biedt daarmee een opening naar autonomie.”  Voor een heldere uitleg  van de TA en de daarbij gebruikte begrippen, zoals bv. het script en scriptmatig gedrag, verwijs ik naar Wikipedia

Filosofische gesprekken

Sinds kort heb ik een start gemaakt met een serie filosofisch gesprekken, onder leiding van een praktisch filosoof. Deze vorm van communicatie is vooral mentaal en leert ons om helder te denken en van daaruit door middel van vragen stellen tot inzicht te komen.
Stel je voor, dat ik ermee zit, dat ik zo moeilijk keuzes kan maken. Ik loop snel warm ergens voor en wil niets missen. Dat kan stress geven en mij uit balans brengen. Volgens de Socratische methode kan ik dan een kernvraag formuleren, bv. Wat betekent missen (voor mij)? Vervolgens kunnen wij door helder na te denken en  in een gesprek nagaan welke elementen de vraag bevat en welke betekenis die voor mij hebben. Zo ook met vooronderstellingen en verwachtingen. Bijvoorbeeld: Ik kan alleen maar gelukkig zijn, als ik niets hoef te missen, als al mijn verlangens worden vervuld.
Ook in deze gesprekken is afstemming van groot belang. In dit geval breng ik  de kernvraag in en de gesprekspartner stelt vragen volgens een vast patroon. Want als ik mijn vooronderstellingen en verwachtingen heb geformuleerd, komen vervolgens vragen als: Wat betekenen die voor jou? En: Zijn er wellicht oordelen en beperkende denkpatronen te ontdekken? En ten slotte: Wat gebeurt er als je je oordelen opschort? Dit kan tot helder inzicht leiden.
Hoe vaak komt het voor, dat wij in een gesprek met vriend of vriendin zo met elkaar omgaan: de ander bijstaan/faciliteren om tot de kern van het probleem/de vraag te komen? Mijn ervaring is, dat we in het algemeen al te snel naar de oplossing willen. Dan is er dus geen sprake van afstemming in de ware betekenis.

Ook bij zang in een koor stem je voortdurend op elkaar af, een goede oefening dus voor ware ontmoetingen in een gesprek.  Daarnaast werkt zang verbindend en het is nog leuk ook!
De Socratische methode èn zang zouden verplichte leerstof moeten zijn op de basisscholen.

© Frederike Doeleman, 1 januari 2018

Bronnen:
Wikipedia: Transactionele Analyse
De website van Corael Opleidingen
De website van Hans Vonk

Tip:

Geef een reactie op deze column, helemaal onderaan deze pagina.

En onder de column kun je via ‘View all posts’ toegang krijgen tot alle columns van deze auteur.

Nog geen reacties.

Geef een reactie

Do NOT follow this link or you will be banned from the site!