Aardedag (Lenie van Schie)

50 Jaar geleden, om precies te zijn op 22 april 1970, werd de eerste dag van de Aarde gehouden. In de Verenigde Staten waren overal protestmarsen. National Geographic wijdt haar aprilnummer aan Aarde als onze leefomgeving. Ze schetst twee scenario’s: Het ene biedt een optimistische vooruitblik op Aarde in 2070, in het andere zijn we in 2070 onze grip verloren.

Een pessimistische visie

Als we niets doen sturen we aan op een ramp. De Amerikaanse zender NBC sloot in 1970 over de eerste Aardedag af met een ‘verbijsterende mededeling’ van klimaatwetenschapper J. Murray Mitchel: “Als we niets doen tegen de luchtvervuiling zal er een broeikaseffect optreden dat de hele planeet kan opwarmen”. Hij noemde alle gevolgen die we inmiddels kennen, op.

Niemand had nog van broeikasgassen gehoord en de waarschuwing werd genegeerd.(1) Wel nam het bewustzijn over de klimaatverandering met 25% toe en in de achterliggende 50 jaar erna is er wel actie ondernomen.
Helaas, zoals we inmiddels weten zijn deze acties peanuts in vergelijking met wat er nodig was en nu, vijftig jaar na dato, leven we met waar Mitchel ons destijds voor waarschuwde.
Het inwoneraantal steeg in 50 jaar van 3,7 miljard mensen naar bijna 8 miljard, een verdubbeling. Het leverde een verdubbeling op van het aantal auto’s dat rondrijdt, een verdubbeling van de consumptie van vlees en het gebruik van aardolie en elektriciteit. De visvangst is met de helft toegenomen en de consumptie van kippen is verviervoudigd.(2) En de opwarming gaat door.
Het is een rampscenario. We weten het inmiddels en ik wil deze column niet aan al die rampen besteden. Er is een onderwerp dat ik aan de rampenkant wel aandacht wil geven. En dat fenomeen heet Solastalgie.

Solastalgie

Solastalgie is een woord dat, aldus Glenn Albrecht, niet zou moeten bestaan. Albrecht woont in de Hunter Valley in New South Wales in Australië, een plek waar recent de mijnbouw is geïntensiveerd. Hij is hoogleraar milieustudies en raakte geïnteresseerd in de emotionele gevolgen van de mijnbouw voor lokale gemeenschappen. Verontruste bewoners doen bij hem hun verhaal. Ze hebben last van explosies die de grond doen schudden, van constant gedreun van machines, de gloed van lampen in de nacht, het zware stof dat hun huizen binnendringt. Ze uiten hun zorgen over de lucht en het drinkwater. En tegelijkertijd zijn velen blij met de nieuwe banen. Tegenstrijdige belangen die we ook op andere plekken zien zoals in het Amazone regenwoud. Vaak zegeviert het economisch belang ten koste van het landschap en het sociale weefsel. Ook hier.

Natuurlijke landschappen bieden deze bewoners een vorm van troost. Ze verbinden gemeenschappen met elkaar en zijn onderdeel van een wezenlijk thuisgevoel.

Zandwinning nabij Maria Laach, Duitsland

Overal waar deze natuurlijke landschappen worden geofferd aan mijnbouw, landbouw, de bouw van fabrieken en stedenbouw, krijgen mensen heimwee naar huis terwijl ze thuis zijn! Ze missen de troost van hun natuurlijke omgeving die hen is ontvallen, missen dit ‘thuis’. Vandaar het woord solastalgie.(3)

Het Uffelter binnenveld

Mijn natuurlijke omgeving wordt gevormd door het Uffelter Binnenveld en sinds de aanvang van het corona tijdperk is mijn actieradius beperkt tot die ruimte, waar ik wandel, mijmer, me verwonder en de lente opsnuif. In deze uitbundige zonmaand zie ik kale takken groen worden, grassen verschijnen met daarin kleine witte bloempjes. De salomonszegel komt tevoorschijn, haar kopje sierlijk gebogen naar de grond. Is er aanvankelijk vooral groen in de ondergroei, groen dat teer nog, afsteekt tegen de kale donkere stammen, op zekere dag is die wereld veranderd in een oase van groen. De zon die eerst vrij spel had, zit nu verscholen achter groene kruinen.

Uffelter Binnenveld, Drenthe

Als ik me voorstel dat de heide en de bossen, de bomen, worden opgegeven voor nieuwbouwwijken, als ik me voorstel dat ik dan tussen straten loop om misschien een heel eind verderop nog iets van boom en bos te vinden, dan maakt dat me diep treurig. Om nog maar te zwijgen van mijnbouw die de stilte verstoort of nog meer akkerland dat verwoest wordt door pesticiden en kunstmest. Nog meer luchtverontreiniging. Ik zal dat niet meer meemaken, maar de volgende generaties? Of zijn we toe aan een ommekeer?

Goed nieuws voor Aarde?

Is er op deze 50ste Aarde dag ook ruimte voor goed nieuws? Niet alleen het klimaat, ook Aarde zelf is in het bewustzijn van mensen aan een promotie bezig. Het duurde even. Al aan het einde van de 18e eeuw hield Alexander von Humboldt, de beroemdste wetenschapper van zijn tijd, ons voor hoe de natuur een levensweb is. Hoe wij mensen in innige verbondenheid staan met aarde en al haar levensvormen.(4) Daarna was het een tijdlang stil, tot de eerste Aardedag het vuur weer aanwakkerde. 

Het Meer bij Maria Laach

Het idee dat we deel uitmaken van een levensweb wordt nu wereldwijd gedeeld door grote groepen mensen. We worden ons steeds meer bewust van een wezenlijk onderlinge verbondenheid met aarde en alles wat leeft. De klimaatcrisis, zo lees ik bij Emma Maris, biedt ons een kans om volwassen te worden en verantwoordelijkheid te nemen voor onze manier van leven.(5)

Bewustwording

Het is maar een kleine stap naar de huidige crisis. Het beleid van onze regering ten aanzien van corona heeft ons burgers aangesproken op onze verantwoordelijkheid. Het is een teken van vertrouwen in onze volwassenheid. Dat is een goed begin dat zich in deze dagen lijkt door te zetten naar meer bewustwording van onze leefomgeving en ons welzijn. Dat ontdekken we bijvoorbeeld nu het stiller wordt.
Rianne Oosterom schenkt in een artikel in Trouw van 18 april aandacht aan de impact van geluid op ons mensen, iets dat in deze tijd extra opvalt. Ze laat Tjeerd Andringa van de RUG aan het woord. Het zijn juist de kleine geluiden, zo betoogt deze wetenschapper, die ons verbinden met onze leefomgeving. Ze geven ons een gevoel van veiligheid en brengen rust. Daardoor nemen we onze omgeving op een rijkere manier waar.
Als omgevingsgeluiden worden overstemd door andere geluiden, voelen we ons onveilig en onze ogen scannen de omgeving op zoek naar de bron van de herrie. Onbewust is er een gevoel van dreiging, dat moet worden goedgemaakt door zeker driemaal zoveel geruststellende geluiden. Nu er door corona minder stoorbronnen zijn, ontspannen we meer. Wij mensen denken vrijer waardoor we creatiever worden.(6)

Uffelter Binnenveld, Drenthe

Als we geleidelijk aan bevrijd worden van onze vernauwde focus op economische groei gaan we dan de kwaliteit van leven met meer stilte, minder files en meer rust en ruimte voor zelfontplooiing waarderen? Zijn we dan met genoeg mensen om een nieuwe impact te maken? Wordt Aardedag 2070 dan een dag waarop we trots kunnen zijn?

(c) Lenie van Schie, 1 mei 2020

Noten

  1. Elizabeth Kolbert: Het klimaat verandert, pag. 17, in National Geographic, 04/2020, 50 jaar Earth Day.
  2. Cijfers heb ik uit het boek van Jelmer Mommers: ‘hoe gaan we dit uitleggen’, De Correspondent 2019
  3. Pete Mulder: Verloren Wereld, pag. 24 in: National Geographic, 04/2020, 50 jaar Earth Day. 
  4. Jelmer Mommers: ‘hoe gaan we dit uitleggen’, De Correspondent, 2019.
  5. Emma Marris: De wereld zal het redden, pag. 31 e.v. in National Geographic, 04/2020, 50 jaar Earth Day.
  6. Trouw, 18 april 2020: Rianne van Oostrom: Stilte is meer dan de afwezigheid van herrie.

Foto van Earth Day in New York City, 1970, New York Times: Bettmann/Getty Images.
Andere foto’s zijn van de hand van de auteur.

, , , ,

Nog geen reacties.

Geef een reactie